FOWJM - Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich w Giżycku

MASTERPLAN DLA REGIONU WIELKICH JEZIOR MAZURSKICH STRESZCZENIE RAPORTU KOŃCOWEGO Z MAJA 1993 R.

Spis treści

Wprowadzenie
Założenia ogólne
Sytuacja wyjściowa
Ocena sektora ochrony środowiska
Cele, kryteria i strategie
Uwarunkowania subregionalne
Sformułowanie, opracowanie i analiza przedsięwzięć
Aspekty finansowe
Rozwój instytucjonalny
Lista przedsięwzięć
Opisy projektów

1. WPROWADZENIE

Pierwszy Masterplan dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich został sporządzony na zlecenie polskiego Rządu w 1998 r. Rozpatrzono w nim szereg wariantów strategii planowania Regionu, dostosowanych do obowiązujących w tym czasie reguł zarządzania. W wyniku gwałtownych zmian, jakie zaszły w ciągu następnych dwóch lat, proponowane strategie straciły wiele ze swojej aktualności, do tego stopnia, że Rząd wystąpił z propozycją przygotowania nowego Masterplanu w ramach Programu PHARE I Komisji Wspólnot Europejskich. Propozycja ta została przyjęta. Prace nad nowym Masterplanem, które podjęła międzynarodowa firma konsultingowa, zostały zakończone w czerwcu 1993. Ponieważ były one w znacznej mierze kontynuacją poprzednich prac, nowy Masterplan przyjęto nazywać Fazą 2 Masterplanu. Niniejsze streszczenie jest oparte głównie o raport końcowy, przedstawiony przez konsultanta.

2. ZAŁOŻENIA OGÓLNE

Faza 1 Masterplanu dla Regionu WJM jest punktem wyjścia dla Fazy 2, w której rozwinięty został jeden ze scenariuszy rozwoju, nazwany w Fazie 1 ''wariantem zrównoważonego rozwoju z umiarkowanym naciskiem na ochronę przyrody''. Scenariusz ten przewiduje nadanie niektórym obszarom statusu parku krajobrazowego lub narodowego oraz wprowadzenia szeregu wymogów z zakresu ochrony środowiska w stosunku do przemysłu, rolnictwa i sektora usługowego (w tym turystyki) Regionu. Planowanie skupia się zatem na zagadnieniach ochrony i konserwacji przyrody, krajobrazu oraz jakości wód, poprzez interwencje w sektorach ochrony środowiska (gospodarka ściekowa, gospodarka odpadami stałymi, ochrona powietrza, obszary chronione). Jednocześnie jednak muszą być brane pod uwagę tendencje rozwojowe w sektorach gospodarczych (rolnictwo, turystyka, przemysł), a rozwój tych sektorów powinien być wspierany w stopniu nie powodującym kolizji z celami ochrony środowiska.

3. SYTUACJA WYJŚCIOWA

Region Wielkich Jezior Mazurskich jest obszarem o wysokich walorach przyrodniczych i rekreacyjnych, w którego obrębie położone są duże kompleksy leśne.

Podstawowe dane demograficzne Od lat 70-tych liczba mieszkańców Regionu wynosi niemal 200 000, z czego około połowa zamieszkuje miasta, a połowa tereny wiejskie. Zaludnienie Regionu (ok. 40 osób/km2) jest niskie w porównaniu ze średnią dla kraju (ok. 120 osób/km2). Populacja rośnie bardzo powoli (wskaźnik wzrostu wynosi ok. 0.5 %/rok), przy czym koncentruje się w miastach. Liczba ludności na terenach miejskich, jak i wiejskich, zwiększa się o znaczną liczbę turystów, która w szczytowym okresie sezonu wynosi około 100 000 w skali regionu. Dominujące sektory ekonomiczne to rolnictwo, usługi, w tym turystyka, leśnictwo oraz przemysł. Rolnictwo Użytki rolne są położone głównie na glebach słabo urodzajnych lub nieurodzajnych. W ciągu ostatniej dekady względne znaczenie rolnictwa w Regionie spadło. Do niedawna państwowe gospodarstwa rolne były właścicielami 46% użytków rolnych. Rolnictwo zostało dotkliwie osłabione przez zniesienie dotacji do punktów spożywczych, inflację i podwyżki cen nośników energii, w wyniku których zdrożały znacznie inne surowce do produkcji rolnej. Przykładem może być np. wzrost cen nawozów sztucznych. Obserwuje się tendencję do odchodzenia od stosowania nawozów sztucznych na korzyść naturalnych nawozów organicznych. Wymaga to skupienia uwagi na rozpowszechnianiu właściwych metod stosowania tych nawozów celem minimalizacji szkodliwych oddziaływań na środowisko.

Turystyka
Turystyka odgrywa istotną rolę w gospodarce Regionu. Od 1990 r. obserwuje się jednak spadek liczby turystów. Za główne przyczyny tego spadku uważa się: - załamanie się systemu zorganizowanego przez zakłady pracy; - obniżenie realnych dochodów ludności, które ma wpływ na zmniejszenie popytu na większość towarów i usług, a w szczególności na spadek popytu na "dobra luksusowe", jakimi są wczasy; - otwarcie granic, które umożliwiło tym ludziom, których na to stać, spędzanie wakacji za granicą zamiast w Polsce. Uważa się jednak, że spadek ruchu turystycznego ma charakter przejściowy oraz że liczba polskich turystów przyjeżdżających na wakacje do Regionu WJM może stopniowo wzrastać, by w ciągu najbliższej dekady osiągnąć poprzedni poziom. Chociaż tereny Regionu są bardzo piękne, szanse przyciągania zamożnych turystów z zagranicy będą niewielkie, dopóki nie zostanie stworzona wysokiej klasy infrastruktura turystyczna.

Przemysł
Przemysł ma w Regionie mniejsze znaczenie. Dominuje w nim przetwórstwo produktów rolnych Regionu.

Ekorozwój
Ochrona środowiska wzmacnia podstawy rozwoju gospodarczego w Regionie, a ten z kolei przysparza środków na ochronę środowiska.

Uwarunkowania prawne Ustawodawstwo dotyczące ochrony środowiska oraz nowe instytucje, takie jak Fundacja Ochrony WJM, tworzą kontekst instytucjonalny procesu planowania.

4. OCENA SEKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA

Przyroda Region WJM ma pagórkowaty krajobraz bogaty w jeziora, tereny bagienne i lasy. Flora i fauna tego Regionu obejmuje szereg rzadkich i zagrożonych gatunków i zbiorowisk. Limnologiczne, florystyczne, faunistyczne oraz ekologiczne aspekty Regionu mają duże znaczenie dla nauki i edukacji.

System WJM Region WJM obejmuje szereg jezior różnej wielkości. Dwanaście głównych jezior, połączonych systemem rzek i kanałów, tworzy system Wielkich Jezior Mazurskich, regulowany za pomocą jazów i śluz. Wody systemu WJM, jakkolwiek ich jakość pogarsza się systematycznie, są wciąż stosunkowo słabo zdegradowane.

Zagrożenia dla jezior Jeziora są odbiornikami zanieczyszczeń ze źródeł nad brzegami, do jezior dostają się związki biogenne z terenu zlewni. Znaczna część biogenów pochodzi ze źródeł rozproszonych, głównie z użytkowanych rolniczo terenów, na których stosowane są nie uwzględniające wymogów ochrony wód metody agrotechniczne, w tym metody nawożenia.

Źródła obszarowe Udział źródeł obszarowych w ładunku substancji biogennych doprowadzonych do jezior jest bardzo istotny. Koniecznym warunkiem istotnej poprawy jakości wód jest zmniejszenie dopływu ze źródeł obszarowych w uzupełnieniu do działań ograniczających ładunek ze źródeł punktowych. Można to osiągnąć poprzez zmiany praktyk agrotechnicznych.

Gospodarka ściekowa Obecny stan gospodarki ściekowej w Regionie w najmniejszym stopniu nie zabezpiecza przed dalszą degradacją wód jeziorowych. Przedstawiono propozycje poprawy gospodarki ściekowej miast i głównych wsi, a także szereg zakładów przemysłowych, ośrodków wczasowych, pól biwakowych i mniejszych osiedli. Propozycje te zostały uszeregowane według kryteriów efektywności ekonomicznej.

Gospodarka odpadami stałymi Obecnym systemem wywozu i gromadzenia odpadów objętych jest 67 % ludności. System wywozu będzie w niedługim czasie musiał być poddany modernizacji i usprawnieniu. Składowanie na wysypiskach jest dominującą metodą uzyskiwania odpadów. Standard wysypisk jest bardzo niski. Zidentyfikowane istniejące wysypiska nie posiadają izolacji zabezpieczającej wody gruntowe i przyczyniają się do zanieczyszczania zasobów tych wód. Z przeprowadzonego przeglądu zakładów przemysłowych wynika, że tylko nieliczne wytwarzają odpady niebezpieczne, a ich skala oddziaływania na środowisko jest stosunkowo ograniczona. Przeanalizowano oraz zaproponowano do realizacji szereg możliwych przedsięwzięć zmierzających do poprawy gospodarki odpadami stałymi. Należą do nich zamknięcie i rekultywacja istniejących wysypisk oraz budowa nowych wysypisk sanitarnych, obsługujących znacznie większe obszary. Należy ograniczyć zanieczyszczenie wód gruntowych przez istniejące wysypiska. Nowe wysypiska powinny być lokalizowane w bezpiecznych miejscach i wyposażone m.in. w systemy monitoringu i kontroli odcieków.

Ochrona powietrza Głównym czynnikiem wpływającym na jakość powietrza w Regionie WJM są zanieczyszczenia przynoszone z nad silnie uprzemysłowionych obszarów na południe i południowy zachód od Regionu. Powietrze w miastach Regionu oraz w ich bezpośrednim sąsiedztwie zanieczyszczane jest przez systemy ciepłownicze wykorzystujące kotły o niskiej sprawności i niskiej jakości na węgiel. Rozwój centralnych systemów ciepłowniczych spowoduje poprawę jakości powietrza w obrębie miast, oczywiście przede wszystkim w okresie zimy.

Gospodarka zasobami naturalnymi oraz ich ochrona Do celów ochrony zasobów naturalnych można wykorzystywać szeroką gamę środków chroniących różnorodność i obfitość flory i fauny oraz umożliwiające zachowanie głównych cech i walorów estetycznych krajobrazu. Do środków tych należą między innymi przedsięwzięcia w zakresie gospodarki odpadami stałymi. Gospodarka przestrzenna, w tym regulowanie prawne kwestii korzystania z wrażliwych lub ważnych przyrodniczo obszarów, również stanowi środek służący ochronie zasobów natury.

5. CELE, KRYTERIA I STRATEGIE

cel główny
Celem ogólnym w Regionie WJM jest ochrona wartościowych zasobów naturalnych oraz poprawa jakości środowiska, oczywiście w ramach realizacji celów ogólnokrajowych oraz w stopniu, jaki wyznaczają dostępność funduszy oraz intencja wspierania rozwoju gospodarczego i wzrostu poziomu życia ludności.

cele bezpośrednie
Cele bezpośrednie to ochrona różnorodności i obfitości flory i fauny oraz zachowanie głównych cech i wartości krajobrazu, w tym jezior, rzek i lasów. Powinno się wstrzymać postępujące zanieczyszczenia wód powierzchniowych i powietrza oraz przedsięwziąć środki zmierzające do poprawy ich jakości. Należy również zmniejszać niebezpieczeństwo zanieczyszczenia kurczących się w skali zasobów czystych wód podziemnych.

kryteria i normy
Aby móc nadać kierunek planowaniu i przewidzieć odpowiadające celom środki zaradcze, należy ustalić stosowane kryteria operacyjne. Zastosowane kryteria są w znacznej mierze zbieżne z kryteriami wytyczonymi dla sektorów ochrony środowiska przez ustawodawstwo państwowe. Normy jakości ścieków oczyszczonych zostały w ekologicznym modelu systemu jezior powiązane z kryteriami jakości wód jeziorowych. Takie podejście umożliwia dostrzeżenie związku pomiędzy redukcją ładunku ze źródeł punktowych i obszarowych, a korzystnymi zmianami w środowisku. Kryteria jakości wód jeziorowych nie są jak dotąd ujęte w obowiązującym ustawodawstwie. W Masterplanie wykorzystano kryteria stosowane w Polsce w praktyce monitoringu jezior. Docelową jakość wód jeziorowych ustalono biorąc pod uwagę stan obecny i założenia dotyczące ekologii jezior w warunkach zbliżonych do naturalnych.

strategie dla sektorów
Osiągnięcie powyższych celów wymaga przyjęcia strategii postępowania w poszczególnych sektorach:

gospodarka ściekowa
Strategia ogólna polega w tym sektorze na spowodowaniu maksymalnej poprawy jakości jezior i rzek w jak najbardziej efektywny ekonomicznie sposób, poprzez realizację programu oczyszczania ścieków obejmującego Giżycko i pozostałych 8 miast Regionu, 10 głównych wsi, 124 mniejszych wsi i osad, 140 ośrodków wypoczynkowych, 76 biwakowisk i 3 zakładów przemysłowych oraz szkolenie niezbędnych kadr.

gospodarka odpadami stałymi
W celu ułatwienia objęcia istniejącym systemem gospodarowania odpadami pozostałych 33 % mieszkańców, którzy obecnie nie są obsługiwani, oraz poprawy należy wdrożyć kompleksowy program wywozu i gromadzenia odpadów, który powinien objąć osady i pola biwakowe. W ramach programu przewiduje się również system bezpiecznego usuwania pestycydów, budowę w czterech punktach odpowiednio wyposażonych wysypisk sanitarnych. Zastąpią one istniejące 47 wysypisk, które będą sukcesywnie zamykane i rekultywowane w sposób zabezpieczający wody podziemne i powierzchniowe przed zanieczyszczeniem. Przewiduje się również budowę miejsca składowania niebezpiecznych odpadów przemysłowych.

ochrona powietrza
W celu osiągnięcia wymaganej jakości powietrza należy przyjąć strategię minimalizowania emisji poprzez wprowadzenie centralnych miejskich systemów ciepłowniczych i maksymalizację efektywności w Giżycku i pozostałych 8 miastach Regionu. .

gospodarka zasobami naturalnymi
W ramach działań na rzecz racjonalizacji zasobami naturalnymi proponuje się: - poprawę jakości zarządzania w zakresie wykorzystywania i ochrony zasobów naturalnych poprzez zwiększenie potencjału agend zajmujących się planowaniem, szczególnie na poziomie gminnym. Środkiem powinno być wprowadzenie Systemu Informacji Geograficznej dla stworzenia bazy danych o zasobach naturalnych i programu zarządzania środowiskiem; - podniesienie ogólnego poziomu wiedzy o jakości wód poszczególnych jezior i rzek oraz o bilansie substancji biogennych, poprzez stworzenie spójnego systemu zbierania danych i monitoringu; - poprawę warunków panujących w wybranych jeziorach poprzez zastosowanie odpowiednich metod ich rekultywacji; - wzmocnienie i rozszerzenie ochrony przyrody w ramach stworzonych przez istniejące ustawodawstwo, objęcie Regionu WJM ochroną jako obszaru chronionego krajobrazu oraz utworzenie jednego parku narodowego i dwóch parków krajobrazowych.

rolnictwo i rybactwo
Dostosowanie się tych sektorów do warunków gospodarki rynkowej oraz związane z nowymi warunkami zmiany w popycie i konieczność modyfikacji produkcji stały się punktem wyjścia do sformułowania ogólnej strategii, uwzględniającej potrzeby środowiska. Główne elementy tej strategii to: - przebudowa i wzmocnienie systemu doradztwa celem zapewnienia rolnikom łatwego dostępu do usług doradców i udzielania im pomocy w dostosowywaniu się do warunków rynkowych; - upowszechnianie spółdzielczości w celu umożliwienia rolnikom korzystania z wzajemnego wsparcia w warunkach gospodarki rynkowej; - promocja rolnictwa zgodnego z zasadami ekorozwoju i uwzględniającego prawa ekologii, oraz związanego z nim przetwórstwa i rynku zdrowej żywności; - racjonalizacja gospodarki gruntami poprzez wyłączanie z produkcji rolnej części najsłabszych gleb i przeznaczenie ich pod zalesiania, a także stosowanie zalesień w celu zmniejszenia erozji; - opracowywanie metod przerobu na dużą skalę odpadów organicznych z hodowli, celem wykorzystania ich do nawożenia gleb i częściowego zastąpienia nawozów mineralnych; - wdrożenie całościowego programu rozwoju gospodarki rybackiej, uwzględniając wymogi ekologii, produkcji żywności oraz znaczenie gospodarki rybackiej dla rozwoju rekreacji. .

turystyka; rozwój świadomości ekologicznej
W celu wykorzystania znacznego i jak dotąd niezrealizowanego potencjału tkwiącego w turystyce oraz zwiększenia dochodów Regionu poprzez jej rozwój, strategia dla turystyki powinna obejmować: - ogólne podniesienie jakości usług noclegowych do poziomu akceptowanego na rynku międzynarodowym w celu przyciągnięcia większej liczby zamożnych turystów, przy jednoczesnym zabezpieczeniu szerokiego zakresu standardów noclegów oraz różnorodności usług i cen, które zapewnią, że Region będzie atrakcyjny dla szerokiego spektrum klientów; - promocję turystyki całorocznej, szczególnie poprzez maksymalne wykorzystanie zimy dla potrzeb sportu oraz poszerzenie zakresu ofert związanych z różnymi porami roku, o takie atrakcje jak golf i różne formy aktywnego wypoczynku, nie tylko na świeżym powietrzu; - upowszechnianie zainteresowania florą i fauną, idące w parze z zapewnieniem podstawowych usług przeważającej rzeszy zainteresowanych oraz usług luksusowych i specjalistycznych specyficznym i nielicznym grupom klientów, takich jak np. myśliwi; - promocja historycznego i kulturowego dziedzictwa Regionu poprzez restaurację i marketing reliktów prehistorii oraz zabytków architektonicznych, takich jak zamki, kościoły itp. - upowszechnianie wykorzystania do celów turystycznych krajobrazu wiejskiego, szczególnie poprzez włączanie w przemysł turystyczny i zachęcanie do świadczenia usług noclegowych środowiska rolników. Stworzy to podstawy do szerszego rozwoju turystyki rodzinnej, pieszej, rowerowej, konnej itp.; - wspieranie przejmowania wybranych obiektów wczasowo - rekreacyjnych przez lokalnych przedsiębiorców; - poprawę warunków sanitarnych i środowiskowych w ośrodkach wypoczynkowych i na biwakowiskach; - wdrażanie kampanii na rzecz wzrostu świadomości ekologicznej zarówno mieszkańców Regionu, jak i turystów; - opracowanie spójnego i wyczerpującego programu rozwoju turystyki.

wzmocnienie instytucjonalne
Transformacja systemu gospodarczego w powiązaniu ze wzrostem nacisku na ochronę środowiska wymaga dostosowania się do tych zmian różnych poziomów administracji Regionu. Wzmocnienie instytucjonalne powinno być ukierunkowane na: - szkolenie i pomoc techniczną dla lokalnych władz samorządowych; - rozwój Fundacji Ochrony WJM, umożliwiający sprostanie przez nią jej rosnącej roli w sektorze ochrony środowiska Regionu, a zwłaszcza sprostanie zadaniom związanym z wdrażaniem Masterplanu, tworzeniem Systemu Informacji Geograficznej i programu zarządzania środowiskiem dla Regionu.

6. UWARUNKOWANIA SUBREGIONALNE

Delimitacja
Aby w procesie planistycznym mogły zostać uwzględnione subregionalne różnice w warunkach glebowych, krajobrazowych, użytkowaniu ziemi itp. opracowano kryteria porównań międzysektorowych. Wyróżniono cztery podregiony, o następujących cechach:

Podregiony :

Podregion obejmujący System WJM i tereny przyległe, oraz Pojezierze Mrągowskie (nazwany przez konsultanta "Blue Belt"), o wysokich walorach przyrodniczych (ukształtowanie terenu, jeziora, tereny bagienne), stosunkowo dobrych glebach, posiada dość dobrze rozwinięte sektory gospodarcze: turystykę, rolnictwo i przemysł. Należy tu położyć szczególny nacisk na zrównoważenie rozwoju gospodarczego działaniami na rzecz ochrony środowiska. -
Południowa i południowo-zachodnia część Regionu ("Green Belt"), o bardzo słabych glebach piaszczystych, pokryta jest niemal całkowicie zwartym kompleksem leśnym Puszczy Piskiej. Kluczowym zadaniem w dalszym rozwoju powinno tu być pogodzenie interesów ochrony przyrody z interesami podstawowych gałęzi gospodarczych, jakimi są turystyka, leśnictwo i przemysł drzewny.
Południowo-wschodnie krańce Regionu ("The Sand"), o dominującym udziale słabych gleb piaszczystych i torfów, są obszarem słabo rozwiniętym i charakteryzującym się niskim potencjałem rozwojowym, między innymi ze względu na swoje oddalenie od głównych ośrodków Regionu.
Tereny położone na wschód i północny-wschód od doliny WJM ("The Farmland"), o stosunkowo dobrych glebach i atrakcyjnym pagórkowatym krajobrazie rolniczo - leśnym, posiadają warunki do rozwoju różnych form rolnictwa, związanej z rolnictwem turystyki rodzinnej oraz różnych form turystyki kwalifikowanej.

7. SFORMUŁOWANIE, OPRACOWANIE I ANALIZA

Obserwacje tendencji w ekologii jezior i stanu ekosystemów lądowych, powiązane z analizą sektorów ochrony środowiska, takich jak gospodarka ściekowa, gospodarka odpadami stałymi, ochrona powietrza oraz obszary chronione, jako element gospodarki przestrzennej i skonfrontowanie ich z sytuacją w sektorach ekonomicznych (rolnictwo, rybactwo, turystyka), stworzyły podstawy do sformułowania i opracowania przedsięwzięć. Sporządzona została lista przedsięwzięć w sektorach ekonomicznych. Przedsięwzięcia te zostały następnie poddane analizie pod kątem płynących z nich korzyści dla środowiska i uszeregowane w listę priorytetów. Tabela 1 przedstawia listę 41 wyselekcjonowanych przedsięwzięć, zgrupowanych według sektorów.

Tabela 1. Lista przedsięwzięć według sektorów

Symbol Sektor / podsektor

WW. 1 Gospodarka ściekowa w Giżycku
WW. 2 Gospodarka ściekowa w Mrągowie
WW. 3 Gospodarka ściekowa w Mikołajkach
WW. 4 Gospodarka ściekowa w Piszu
WW. 5 Gospodarka ściekowa w Orzyszu
WW. 6 Gospodarka ściekowa w Rucianem - Nidzie
WW. 7 Gospodarka ściekowa w Rynie
WW. 8 Gospodarka ściekowa w Białej - Piskiej
WW. 9 Gospodarka ściekowa w Węgorzewie
WW. 10 Gospodarka ściekowa w głównych wsiach
WW. 11 Gospodarka ściekowa w mniejszych wsiach
WW. 12 Gospodarka ściekowa w ośrodkach wypoczynkowych
WW. 13 Gospodarka ściekowa na polach biwakowych
WW. 14 Oczyszczanie ścieków przemysłowych
WW. 15 Monitoring jezior
WW. 16 Rekultywacja jezior
WW. 17 Redukcja zanieczyszczeń ze źródeł obszarowych

Gospodarka odpadami stałymi

SW. 1 System gromadzenia odpadów z miast i wsi
SW. 2 System odzysku surowców wtórnych
SW. 3 System gromadzenia odpadów z małych wsi i osiedli
SW. 4 System gromadzenia odpadów biwakowych
SW. 5 System usuwania odpadów pestycydowych
SW. 6 Budowa wysypisk sanitarnych
SW. 7 Rekultywacja istniejących wysypisk
SW. 8 System gromadzenia szlamów pogalwanizacyjnych

Ochrona powietrza

AP. 1 System ciepłowniczy dla Giżycka
AP. 2 Systemy ciepłownicze dla pozostałych miast
AP. 3 Studium jakości powietrza i efektywności wykorzystania energii
AP. 4 Opracowanie programu monitoringu powietrza

Gospodarka zasobami naturalnymi i obszarami chronionymi / SIG/ zarządzanie danymi/

PAM.1/2 Utworzenie bazy danych o zasobach naturalnych i wzmocnienie potencjału zarządzania środowiskiem
MGI.1 Wdrożenie Systemu Informacji Geograficznej

Rolnictwo i rybactwo

AGF. 1 Wsparcie doradztwa rolniczego
AGF. 2 Wsparcie rozwoju spółdzielczości
AGF. 3 Rolnictwo ekologiczne - przedsięwzięcie pilotowe
AGF. 4 Gospodarka leśna - studia przygotowawcze
AGF. 5 Rybactwo - studia przygotowawcze

Turystyka (edukacja ekologiczna)

EAW.1 Rozwój świadomości ekologicznej mieszkańców
EAW.2 Rozwój świadomości ekologicznej turystów
TOU.1 Plan rozwoju turystyki

Wzmocnienie instytucjonalne

INS.1 Wzmocnienie instytucjonalne Fundacji Ochrony WJM

Liczbę oraz koszty o charakterze inżynieryjnym w sektorach ochrony środowiska podano w Tabeli 2.

Tabela 2. Przedsięwzięcia inżynieryjne oraz ich koszty według sektorów ochrony środowiska.

Szczegóły dotyczące przedsięwzięć (programów) w innych sektorach oraz prac studialnych w ochronie środowiska przedstawiono w Tabeli 3, a harmonogram ich wdrażania w Tabeli 4.

Tabela 3. Przedsięwzięcia w innych sektorach oraz prace studialne w ochronie środowiska

1) W kosztach uwzględniono zakupy urządzeń, sprzętu laboratoryjnego i koszty zagranicznego doradztwa. Nie uwzględniono kosztów zatrudnienia kadr krajowych.

	Tabela 4. Harmonogram wdrażania prac studialnych w ochronie środowiska oraz przedsięwzięć w innych sektorach.
	Tabela 5. Pakiet projektów inwestycji średniej wielkości - zestawienie i koszty

Przy wysokim poziomie inwestowania zamierzone cele zostaną zrealizowane w całym systemie WJM, przy niskim poziomie pożądaną jakość wody osiągnie się w 5 jeziorach. Podstawowymi korzyściami wynikającymi z realizacji przedsięwzięć w gospodarce odpadami stałymi są ograniczenie zanieczyszczenia wód podziemnych oraz poprawa warunków sanitarnych i zwiększenie walorów estetycznych Regionu. Niemal wszyscy mieszkańcy korzystają z zasobów wód podziemnych. Korzyści z działań w zakresie ochrony powietrza będą odczuwalne przede wszystkim w miastach. Jednakże w skali Regionu również nastąpi poprawa. Program zostanie zrealizowany we wszystkich 9 miastach, redukcja zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki i pyłami wyniesie odpowiednio 20 % i 35%. Proponowane prace studialne w zakresie obszarów chronionych przyczynią się do ochrony obszarów wrażliwych oraz do wzmocnienia naukowych i instytucjonalnych podstaw ochrony przyrody. Kampanie na rzecz wzrostu świadomości ekologicznej i inne podobne działania stanowią cenny środek zapobiegania i przeciwdziałania zanieczyszczeniu środowiska, dzięki pobudzaniu motywacji społeczeństwa oraz niskim kosztom, jakie ponoszą z tytułu takich działań mieszkańcy.

8. ZAGADNIENIA FINANSOWE

Realizacja przedsięwzięć ujętych w pakiecie zakładającym średni poziom inwestowania wymaga zainwestowania ok. 100 milionów ECU w ciągu 10-letniego okresu planistycznego. Obecny poziom inwestowania w przedsięwzięcia z zakresu ochrony środowiska w Regionie WJM wynosi 3.5 - 4.0 milionów ECU rocznie. Tak więc do realizacji celów przewidzianych w tym pakiecie niezbędne jest zwiększenie dopływu kapitału do Regionu. Zasada, że płaci ten, kto zanieczyszcza oznacza pełne pokrycie kosztów w formie opłat za emisję i opłat od użytkowników. Obecnie przeciętna cena oczyszczania ścieków wynosi 2 250 zł/m3, co oznacza, że przeciętne gospodarstwo domowe przeznacza na opłaty za ścieki ok. 0.9 % swojego dochodu. Pełny zwrot kosztów wymagałby zwiększenia opłat do 15980 zł/m3, co odpowiada 9.7 % dochodu przeciętnego gospodarstwa domowego. Jeżeli kapitał inwestycyjny miałby formę dotacji, opłaty wyniosłyby 3 580 zł/m3, a więc byłyby mimo wszystko wyższe od obecnych o 60 %.

9. ROZWÓJ INSTYTUCIONALNY

Organizacja wdrażająca Fundacja Ochrony WJM została wytypowana do pełnienia funkcji organizacji wdrażającej Masterplan dla Regionu WJM. Biorąc pod uwagę zarówno różnorodność przewidzianych zadań, jak i obecny potencjał Fundacji, stwierdzono potrzebę wdrożenia programu wzmocnienia Fundacji. Obecnie organizacja ta znajduje się nadal we wstępnej fazie ewolucji i nie posiada wystarczająco silnej kadry, kompetencji oraz podstawy finansowej, które umożliwiałoby jej pełnienie wszystkich kluczowych funkcji związanych z wdrażaniem Masterplanu. Ponadto cele Fundacji są obecnie określone dość luźno, a ich zakres jest szeroki. Nieokreślone pozostają wzajemne powiązania pomiędzy Fundacją a innymi instytucjami. W tabeli 6 przedstawiono harmonogram wdrażania wzmocnienia Fundacji.

Profil Fundacji
W ramach rozwijania Fundacji w kierunku przygotowania jej do wyznaczonej funkcji zaleca się, co następuje: - podstawą działania Fundacji powinno być obecnie obowiązujące ustawodawstwo i, co za tym idzie, Fundacja nie powinna przejmować formalnych uprawnień innych działających obecnie w Regionie instytucji i organizacji; - Fundacja powinna w większym stopniu pełnić rolę katalizatora niż organizacji wdrażającej w sensie dosłownym; - Fundacja powinna być zorientowana bardziej na rozwój kadry menedżerskiej niż inżynierskiej. Bardziej istotne jest zwiększenie potencjału wysoko kwalifikowanej kadry kierowniczej niż zdolności przerobowych w zakresie rutynowych prac technicznych, które mogą być wykonywane istniejące organizacje lub przez prywatne firmy konsultingowe i wykonawcze.

Rola Fundacji
Ogólna rola Fundacji w planowaniu i wdrażaniu przedsięwzięć powinna obejmować: - wkład w budowaniu podstaw finansowych przedsięwzięć, w tym wykonywanie szczegółowych analiz finansowych, obejmujących zagadnienia zwrotu kosztów i możliwości finansowych, ze źródeł krajowych i zagranicznych oraz zabezpieczanie niezbędnych funduszy; - zarządzanie przedsięwzięciami poprzez ich planowanie, przygotowanie i prowadzenie przetargów, oraz nadzór nad wykonawstwem. Funkcje te Fundacja pełniłaby bezpośrednio jako wyłącznie odpowiedzialna, lub pośrednio, jako instytucja mająca ogólny nadzór lub świadcząca usługi konsultingowe w dziedzinach ekonomicznych i technicznych; - pomoc we wzmacnianiu instytucjonalnym innych instytucji i organizacji w Regionie, poprzez świadczenie usług, takich jak kursy szkoleniowe i szkolenia na stanowisku pracy.

Model organizacyjny
Powinien zostać ustalony ogólny model organizacyjny, z zachowaniem następujących zasad: - zarządzanie Fundacją powinno być zorganizowane w oparciu o Radę, zatwierdzającą ogólne plany działania Fundacji oraz Zarząd, odpowiedzialny za codzienną pracę Fundacji. Jest to zasadniczo ten sam model, który funkcjonuje obecnie; - wszystkim instytucjom i organizacjom Regionu, związanym w jakiś sposób z działalnością Fundacji powinno zaoferować się miejsca w Radzie. Oznacza to, że liczba miejsc w Radzie powinna zostać zwiększona; powinien zostać zwiększony wpływ miast i gmin członkowskich na Fundację. Oznacza to, że przedstawiciele miast i gmin powinni mieć większość w Radzie, jak też, że powinni oni mieć silną pozycję w Zarządzie.

Tabela 6. Program wzmocnienia instytucjonalnego Fundacji

Wzmocnienie instytucjonalne
Należy przeprowadzić program wzmocnienia instytucjonalnego Fundacji, prowadzący do stopniowego zwiększenia potencjału w ciągu pierwszych lat wdrażania Masterplanu. Program wzmocnienia instytucjonalnego musi stanowić więc integralną część wdrażania przedsięwzięć przewidzianych w Masterplanie. Program wzmocnienia instytucjonalnego rozpocznie się fazą przygotowawczą, która potrwa 6 miesięcy i obejmie następujące działania:

zatwierdzenie nowego statutu Fundacji;
rozpoczęcie naboru i szkolenia kadr;
zainicjowanie programu wzmocnienia finansowego. Aby zabezpieczyć finansową podstawę działania Fundacji, należy zinstytucjonalizować przyszłe wkłady w jej utrzymanie. Ponieważ jest mało prawdopodobne, by samo prowadzenie działalności komercyjnej wystarczyło jako źródło finansowania Fundacji, niezbędne będzie wprowadzenie regularnych wkładów finansowych. W związku z tym należy opracować formalny model wkładów z poszczególnych gmin i województw;
opracowanie formy Planów Rozwojowych Fundacji, obejmujących między innymi plany finansowe, plany budowy i wykorzystania kadr oraz program sprawozdawczości;
opracowanie projektu Planu Rozwojowego Fundacji na okres 3 lat;
wprowadzenie skomputeryzowanych systemów zarządzania, informacji i księgowości oraz rozpoczęcie ustalania standardowych i przejrzystych procedur administracyjnych.

Ponieważ niezbędne jest, by rozwój Fundacji odbywał się przy pełnym zrozumieniu i poparciu ze strony władz i instytucji Regionu, proponuje się, aby z wszystkimi zainteresowanymi instytucjami przeprowadzone zostały konsultacje celem osiągnięcia porozumienia co do modelu organizacyjnego i proponowanego programu wzmocnienia instytucjonalnego.

Po fazie przygotowawczej nastąpi faza "rozruchu", w której kontynuowane będą prace rozpoczęte w fazie przygotowawczej, oraz rozpoczęte będą nowe działania:

rekrutacja i szkolenie kadr;
wzmocnienie finansowe;
identyfikacja i planowanie przedsięwzięć do wdrożeń;
wprowadzenie Systemu Informacji Geograficznej;
wprowadzenie skomputeryzowanych systemów zarządzania i księgowości oraz szkolenie kadr w ich obsłudze.

Na tym etapie niektóre przedsięwzięcia będą już w fazie przygotowań, uruchomione zostaną pierwsze źródła finansowania inwestycji, a w końcu część przedsięwzięć wejdzie w fazę realizacji. Ten "rozruch" trwać będzie przypuszczalnie około roku i zakończy się opracowaniem zaktualizowanego Planu Rozwoju. Po 18 miesiącach Fundacja powinna osiągnąć wymagany potencjał. Do tego czasu zostaną wprowadzone następujące rutynowe procedury:

opracowywanie zgodnie ze statutem corocznego raportu przedstawiającego i oceniającego działalność Fundacji od strony technicznej, ekonomicznej, organizacyjnej itd.;
opracowanie rocznego planu działań Fundacji, który stanowić będzie wycinek 3-letniego Planu Rozwojowego. Plan roczny powinien uwzględniać wyniki wspomnianego raportu, oraz wielkość dostępnych na dany rok funduszy, jak również pojawiające się ewentualnie nowe priorytety polityczne i administracyjne;
coroczny przegląd i aktualizacja Planu Wdrożeń, oparte o nowe dane i uwzględniające ewentualne nowe przedsięwzięcia oraz zmiany priorytetów i uwarunkowań.

Wymagania finansowe
Na obecnym etapie możliwe jest zgrubne określenie potrzeb związanych z finansowaniem Fundacji, jako że szczegółowe opracowanie programu wzmocnienia instytucjonalnego musi zostać poprzedzone decyzjami Rady i Zarządu Fundacji. Dane przedstawione poniżej należy więc traktować jako wstępne:

w oparciu o koszty utrzymania Fundacji w 1991 roku oraz przy uwzględnieniu, że mogą okazać się niezbędne dodatkowe wydatki umożliwiające przyciąganie wysoko kwalifikowanych kadr, roczne koszty utrzymania Fundacji szacuje się na 70 000 ECU, co stanowi równowartość 1 435 mln zł w cenach z 1992 roku;
wielkość pomocy zewnętrznej przy przygotowaniu pierwszego Planu Rozwojowego, wsparcie kadr i pomoc w ich szkoleniu szacowana jest na około 15 roboczomiesięcy w ciągu półtorarocznego okresu, co odpowiada kosztom do 200 000 ECU, w zależności od wkładu doradców zagranicznych;
wprowadzenie skomputeryzowanych systemów zarządzania i księgowości wymagać będzie inwestycji rzędu 25 000 ECU (512 mln zł).

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ

Symbol Sektor/ Podsektor

Gospodarka ściekowa

WW.1 Gospodarka ściekowa w Giżycku
WW.2 Gospodarka ściekowa w Mrągowie
WW.3 Gospodarka ściekowa w Mikołajkach
WW.4 Gospodarka ściekowa w Piszu
WW.5 Gospodarka ściekowa w Orzyszu
WW.6 Gospodarka ściekowa w Rucianem-Nidzie
WW.7 Gospodarka ściekowa w Rynie
WW.8 Gospodarka ściekowa w Białej Piskiej
WW.9 Gospodarka ściekowa w Wegorzewie
WW.10 Gospodarka ściekowa w głównych wsiach
WW.11 Gospodarka ściekowa w mniejszych wsiach i osadach
WW.12 Gospodarka ściekowa w ośrodkach wypoczynkowych
WW.13 Gospodarka ściekowa na polach biwakowych
WW.14 Oczyszczanie ścieków przemysłowych
WW.15 Monitoring jezior
WW.16 Rekultywacja jezior
WW.17 Redukcja zanieczyszczeń ze źródeł obszarowych

Gospodarka odpadami stałymi

SW.1 System gromadzenia odpadów bytowych stałych z miast i wsi
SW.2 System odzysku surowców wtórnych dla miast i wsi
SW.3 System gromadzenia odpadów bytowych stałych z małych miast i osiedli
SW.4 System gromadzenia odpadów stałych z pól biwakowych
SW.5 System gromadzenia odpadów pestycydowych
SW.6 Budowa wysypisk sanitarnych
SW.7 Ograniczenie negatywnego oddziaływania wysypisk istniejących
SW.8 System gromadzenia i zabezpieczania odpadów przemysłowych

Redukcja zanieczyszczania powietrza

APA.1 Redukcja zanieczyszczenia powietrza w Giżycku
APA.2 Redukcja zanieczyszczenia powietrza w pozostałych ośmiu miastach
APA.3 Studium przygotowawcze dotyczące jakości powietrza i efektywności wykorzystywania energii
APA.4 Opracowanie programu monitoringu powietrza

Gospodarka zasobami naturalnymi/ zarządzanie obszarami chronionymi/ kartografia, SIG i zarządzanie danymi

PAM.1/2 Wzmocnienie bazy danych o zasobach naturalnych oraz zwiększenie potencjału zarządzania środowiskiem
MGI.1 Wdrożenie Systemu Informacji Geograficznej (SIG)

Rolnictwo i rybactwo

AGF.1 Wsparcie doradztwa rolniczego
AGF.2 Wsparcie rozwoju spółdzielczości
AGF.3 Rolnictwo ekologiczne - program pilotowy
AGF.4 Leśnictwo - program zalesień i ochrony lasów - studium przygotowawcze
AGF.5 Zagospodarowanie nawozów naturalnych - studium przygotowawcze
AGF.6 Rozwój rybactwa - studium przygotowawcze.

Turystyka i edukacja ekologiczna

TOU.1 Program rozwoju turystyki
EAW.1 Edukacja ekologiczna mieszkańców
EAW.2 Edukacja ekologiczna turystów

Wzmocnienie instytucjonalne

INS.1 Wzmocnienie instytucjonalne Fundacji Ochrony WJM.

Gospodarka ściekowa w Giżycku Symbol: WW.1

Instytucje wdrażające: UM Giżycko, FOWJM

Wielkość nakładów: 13.9 mln ECU (284.95 mld zł) w tym oczyszczalnia - 5.8 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 4 mln m3 rocznie, obsługującej tereny Giżycka obecnie skanalizowane oraz przewidziane do skanalizowania oraz niektóre przyległe miejscowości, w tym Wilkasy; (ii) Skanalizowanie 170 ha terenu; (iii) Częściowa renowacja istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do Jeziora Niegocin, w tym fosforu z 34 t/r do 2 t/r. Poprawa jakości wód w Jeziorze Niegocin oraz łańcuchu mniejszych jezior na południe od J. Niegocin. Zmniejszenie ładunku odprowadzanego do kompleksu Mamr.

Pozycja na liście priorytetów: Ze względu na kluczowe znaczenie dla jakości wód w znacznej części systemu WJM, przedsięwzięcie zajmuje czołową pozycję na liście priorytetów.

Obecny etap realizacji: Trwają przygotowania do rozpoczęcia ostatnich etapów budowy. FOWJM zabezpieczyła na zakończenie oczyszczalni środki z Programu PHARE (375 000 ECU = 7 688 mln zł) i z US EPA (500 000 USD = 8750 mln zł).

Gospodarka ściekowa w Mrągowie Symbol: WW.2

Instytucje wdrażające: UM Mrągowo, FOWJM

Wielkość nakładów: 10.7 mln ECU (219,35 mld zł), w tym oczyszczalnia - 5,1 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 2.7 mln m3 rocznie, obsługującej tereny Mrągowa obecnie skanalizowane oraz przewidziane do skanalizowania; (ii) Skanalizowanie 170 ha terenu; (iii) Częściowa renowacja istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń doprowadzonych do Jeziora Juno i niżej położonych jezior, w tym ładunku fosforu z14 t/r do 1,3 t/r. Poprawa jakości wód w Jeziorze Juno oraz łańcuchu niżej położonych jezior.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na położenie poza zlewnią WJM.

Obecny etap realizacji: Zakończono prace projektowe. Trwają przygotowania do rozpoczęcia budowy oczyszczalni. FOWJM zabezpieczyła na zakup urządzeń do oczyszczalni środki z Programu PHARE (185 000 ECU = 3 793 mln zł).

Uwagi: Ze względu na wykorzystanie obiektów istniejących oczyszczalni OSM Mrągowo, uda się prawdopodobnie znacznie obniżyć koszty oczyszczalni w stosunku do przewidywanych przez konsultanta.

Gospodarka ściekowa w Mikołajkach Symbol: WW.3

Instytucje wdrażające: UMiG Mikołajki, FOWJM

Wielkość nakładów: 4.5 mln ECU (92.25 mld zł), w tym oczyszczalnia - 1.3 mln ECU

Sektor/podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i)Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 0.4 mln m3 rocznie, obsługującej tereny Mikołajek obecnie skanalizowane oraz przewidziane do skanalizowania; (ii)Skanalizowanie 60 ha terenu; (iii) Częściowa renowacja istniejącej kanalizacji.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń doprowadzanych do Jeziora Tałty i Mikołajskiego, w tym fosforu z 3 t/r do 0.3 t/r. Poprawa jakości wód w Jeziorze Tałty i Mikołajskim, pod warunkiem realizacji oczyszczalni w Giżycku.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa, ze względu na położenie w systemie WJM, znaczenie Mikołajek dla turystyki i nabrzmiewające problemy sanitarne w J. Mikołajskim.

Obecny etap realizacji: Trwa budowa kolektorów doprowadzających. FOWJM wystąpiła do programu PHARE o 25 000 ECU na sfinansowanie projektu nowej oczyszczalni.

Gospodarka ściekowa w Piszu Symbol: WW.4

Instytucje wdrażające: UGiM Pisz, FOWJM

Wielkość nakładów: 9.4 mln ECU (192.70 mld zł), w tym oczyszczalnia - 3.9 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 2.0 mln m3 rocznie, obsługującej tereny Pisza obecnie skanalizowane oraz przewidziane do skanalizowania; (ii) Skanalizowanie 70 ha terenu; (iii) Częściowa renowacja i przebudowa istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do Rzeki Pisy w tym ładunku fosforu z 19.1 t/r do 3.1 t/r. Poprawa jakości wód rzeki Pisy.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na położenie poza zlewnią WJM.

Obecny etap realizacji: Zakończono budowę oczyszczalni. FOWJM zakupi ze środków PHARE pompy osadowe do oczyszczalni.

Gospodarka ściekowa w Orzyszu Symbol: WW.5

Instytucje wdrażające: UMiG Orzysz, FOWJM

Wielkość nakładów: 8.7 mln ECU (178.35 mld zł), w tym oczyszczalnia - 3.3 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 1.2 mln m3 rocznie, obsługującej tereny Orzysza obecnie skanalizowane oraz przewidziane do skanalizowania; (ii) Skanalizowanie wsi Wierzbiny i Mikosze; (iii) Częściowa renowacja i przebudowa istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych Rzeką Orzyszą do Jeziora Śniardwy i Tyrkło, w tym fosforu z 18 t/r do 1.2 t/r. Poprawa jakości wód w Jeziorze Tyrkło i zahamowanie degradacji Jeziora Śniardwy, pod warunkiem realizacji oczyszczalni ścieków w Giżycku, Mikołajkach i Rucianem.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na stosunkowo niewielki efekt poprawy jakości wód systemu WJM. Duże znaczenie lokalne.

Obecny etap realizacji: Przygotowania do budowy kolektorów. Oczyszczalnia w fazie projektowania. FOWJM sfinansowała ze środków PHARE prace projektowe za 15 000 ECU.

Uwagi: Szacunkowe koszty oczyszczalni, ocenione przez projektanta są niższe niż przewidziane w Masterplanie.

Gospodarka ściekowa w Rucianem -Nidzie Symbol: WW.6

Instytucje wdrażające: UMiG Ruciane - Nida, ZPPW RN, FOWJM

Wielkość nakładów: 7.1 mln ECU (145.55 mld zł), w tym oczyszczalnia - 2.5 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 2.0 mln m3 rocznie, obsługująca tereny Rucianego - Nidy obecnie skanalizowane lub przewidziane do skanalizowani; (ii) Skanalizowanie i przyłączenie Rucianego i pobliskich terenów wypoczynkowych (Kowalik, Guzianka, Dybówek); (iii) Częściowa renowacja i przebudowa istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do Jeziora Bełdany, w tym ładunku fosforu z 7 t/r do 1.9 t/r. Poprawa jakości wód Jeziora Bełdany.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa, ze względu na położenie w zlewni WJM, walory Jeziora Bełdany i jego położenie na obszarze MPK.

Obecny etap realizacji: Rozpisany został przetarg na projekt oczyszczalni, FOWJM zabezpieczyła na prace projektowe 15 000 ECU ze środków PHARE.

Uwagi: Według wstępnego rozeznania, koszt oczyszczalni może być znacznie niższy niż przewidziany przez konsultanta, między innymi ze względu na wybraną technologię oczyszczania ścieków, opartą na metodach naturalnych.

Gospodarka ściekowa w Rynie Symbol: WW.7

Instytucje wdrażające: UMiG Ryn, FOWJM

Wielkość nakładów: 3.0 mln ECU (61.50 mld zł), w tym oczyszczalnia - 0.5 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 0.4 mln m3 rocznie, obsługującej obszar Rynu; (ii) Częściowa renowacja i przebudowa istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do Jeziora Ryńskiego, w tym fosforu z 1 t/r do 0.2 t/r. Poprawa jakości wód w Jeziorze Ryńskim i Tałty, pod warunkiem realizacji oczyszczalni w Giżycku i Mikołajkach.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na stosunkowo niewielki redukowany ładunek zanieczyszczeń. Duże lokalne znaczenie dla rozwoju turystyki.

Obecny etap realizacji: Trwa budowa kolektorów odprowadzających. Gotowy jest projekt oczyszczalni. FOWJM sfinansowała ze środków programu PHARE pompy do przepompowni ścieków.

Gospodarka ściekowa w Białej Piskiej Symbol: WW.8

Instytucje wdrażające: UMiG Biała Piska, FOWJM

Wielkość nakładów: 4.1 mln ECU (84.05 mld zł), w tym oczyszczalnia - 1.3 mln ECU

Sektor / podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 0.4 t/r, obsługującej tereny Białej Piskiej obecnie skanalizowane lub przewidziane do skanalizowania; (ii) Skanalizowanie 60 ha terenu; (iii) Częściowa renowacja istniejącej sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych od Jeziora Roś, w tym ładunku fosforu z 4 t/r do 0.3 t/r. Zmniejszenie ryzyka dalszej degradacji Jeziora Roś.

Pozycja na liście priorytetów: Trzecioplanowa, ze względu na peryferyjne położenie w zlewni WJM i stosunkowo niewielki efekt redukcji zanieczyszczeń. Istotne znaczenie dla rozwoju Białej Piskiej.

Obecny etap realizacji: Budowa oczyszczalni została zakończona. FOWJM zakupiła ze środków PHARE pompy osadowe do oczyszczalni.

Gospodarka ściekowa w Węgorzewie Symbol: WW.9

Instytucje wdrażające: UMiG Węgorzewo, FOWJM

Wielkość nakładów: 7.0 mln ECU (143.50 mld zł), w tym oczyszczalnia - 2.8 mln ECU

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno-biologiczno-chemicznej oczyszczalni ścieków o przepustowości 1.0 mln m3 rocznie, obsługującej obszar Rynu; (ii) Częściowa renowacja sieci kanalizacyjnej.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do Rzeki Węgorapy, w tym fosforu z 5 t/r do 1.4 t/r. Zasadnicza poprawa jakości wód Węgorapy.

Pozycja na liście priorytetów: Trzecioplanowa, ze względu na brak wpływu na jakość wód w systemie WJM. Duże znaczenie lokalne dla zachowania walorów przyrodniczych Węgorapy.

Obecny etap realizacji: Trwa budowa kolektorów odprowadzających oraz projektowanie oczyszczalni.

Gospodarka ściekowa w głównych wsiach Symbol: WW.10

Instytucje wdrażające: Urzędy Gminne WJM, FOWJM

Wielkość nakładów: 9.9 mln ECU [202 .95 mld zł]

Sektor/podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Wybudowanie mechaniczno - biologicznych oczyszczalni ścieków oraz budowa lub rozbudowa sieci kanalizacyjnej we wsiach Drygały, Kruklanki, Miłki, Pozezdrze, Wydminy, Piecki, Sorkwity, Spychowo, Świętajno, Stare Juchy. Łączna liczba mieszkańców: ok. 15 000.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do jezior zlewni Krutyni, Sapiny i Gawlika oraz do jezior: Wojnowo i Roś. Zmniejszenie ładunku fosforu o 7 t/r. Poprawa jakości wód w rzekach i zmniejszenie ryzyka dalszej degradacji jezior.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, m.in. ze względu na duże znaczenie dla szeregu niewielkich, ale cennych akwenów i rzek.

Obecny etap realizacji: Powstają dofinansowane ze środków PHARE projekty oczyszczalni w Pieckach i Miłkach. Trwa budowa oczyszczalni w Spychowie oraz w Sorkwitach.

Gospodarka ściekowa w małych wsiach i osiedlach Symbol: WW.11

Instytucje wdrażające: Urzędy Gminne Regionu WJM, FOWJM.

Wielkość nakładów: 25.0 mln ECU [512.50mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa.

Zakres: (i) Wybudowanie kanalizacji i systemów podczyszczania ścieków w 124 wsiach i osadach o liczbie mieszkańców powyżej 200. Oczyszczanie ścieków prowadzone częściowo w lokalnych osadnikach gnilnych i filtrach piaskowych i częściowo [osady] mechaniczno-biologicznych oczyszczalniach miejskich i wiejskich.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód regionu WJM, w tym fosforu z 35t/r do 19 t/r.

Pozycja na liście priorytetów: Trzecioplanowa, ze względu na niską efektywność ekonomiczną i ograniczenie efektów redukcji tylko do skali lokalnej.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Gospodarka ściekowa w ośrodkach wypoczynkowych Symbol: WW.12.

Instytucje wdrażające: Ośrodki wypoczynkowe, Urzędy Gminne Regionu WJM, FOWJM

Wielkość nakładów: 5.7 mln ECU [104.55 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: Uregulowanie gospodarki ściekowej w 140 ośrodkach wypoczynkowych w tym: (i) przyłączenie 26 ośrodków do planowanych oczyszczalni, (ii) budowa osadników glinianych i filtrów piaskowych w 106 ośrodkach, (iii) modernizacja istniejących urządzeń w 8 ośrodkach.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych od jezior zlewni Kurtyni, Sapiny i Gawlika oraz do jezior: Wojnowo i Roś. Zmniejszenie ładunku fosforu o 1 t/r. Lokalna poprawa jakości wód w niektórych zbiornikach.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Uwagi: Zdaniem FOWJM tak wysoka pozycja przedsięwzięcia na liście priorytetów jest nieuzasadniona oczekiwanymi efektami. W wielu wypadkach sytuację w ośrodkach można tymczasowo poprawić poprzez właściwe wykorzystanie istniejących urządzeń.

Gospodarka ściekowa na polach biwakowych Symbol: WW.13

Instytucje wdrażające: Właściciele i administratorzy pól biwakowych, władze samorządowe, FOWJM

Wielkość nakładów: 1.9 mln ECU [38.95 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: Instalacja sanitariatów wyposażonych w spłukiwane toalety na 76 polach biwakowych oraz stworzenie odpowiedniego systemu wywozu nieczystości.

Przewidywane korzyści: Wydatna poprawa warunków sanitarnych dużej części bazy turystycznej i lokalne zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na niską efektywność ekonomiczną redukcji zanieczyszczeń z jednej strony i pilną potrzebę poprawy warunków sanitarnych z drugiej.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Oczyszczanie ścieków przemysłowych Symbol: WW.14

Instytucje wdrażające: Zakłady przemysłowe, właściwe władze samorządowe, FOWJM

Wielkość nakładów: 1.6 mln ECU [32.80 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: (i) Uregulowanie gospodarki ściekowej w gorzelniach, poprzez przyłączenie ich do planowanych oczyszczalni lub budowę osobnych oczyszczalni mechaniczno - biologicznych, (ii) modernizacja gospodarki ściekowej w zakładach: POLAM Wilkasy, ZPPW Ruciane - Nida, ZPPS Pisz, BUMAR Mrągowo, POLMO Węgorzewo, celem zmniejszenia zanieczyszczania środowiska szczególnie niebezpiecznymi substancjami zawartymi w ściekach z tych zakładów.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ładunku biogenów odprowadzanych do wód z gorzelni. Wzmożenie ochrony wód przed zanieczyszczeniem substancjami szczególnie szkodliwymi.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na stosunkowo niewielką skalę problemu ścieków przemysłowych.

Obecny etap realizacji: Przewidziano połączenie problemu oczyszczania ścieków z ZPPW Ruciane-Nida z budową oczyszczalni komunalnej. Przedsięwzięcie na etapie przetargu na projekt.

Monitoring jezior Symbol: WW.15

Instytucje wdrażające: FOWJM, odpowiednie wydziały akademickie, instytucje naukowe Regionu WJM, PIOŚ, Wydziały Ochrony środowiska.

Wielkość nakładów: 65 000 ECU [1.33 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: Opracowanie rozszerzonego, w stosunku do obecnego, programu monitoringu jezior, który powinien: (i) objąć większą liczbę jezior, (ii) znacznie zwiększyć częstotliwość poboru prób, (iii) włączyć wszelkie dane niezbędne do prowadzenia bilansu masowego nutrientów i przepływów w jeziorach i rzekach.

Przewidywane korzyści: Dostępność wszelkich informacji niezbędnych do oceny efektów działań na rzecz ochrony wód, optymalizacja procesów zbierania i przetwarzania danych, prowadząca do niższych kosztów jednostkowych, Optymalizacja decyzji w zakresie gospodarki ściekowej i ochrony wód. Odpowiednie działania mogą wpłynąć na wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa, ponieważ dopiero wdrożenie programu pozwoli ocenić skuteczność bardzo kosztownych przedsięwzięć inwestycyjnych w gospodarce ściekowej i umożliwi właściwe korekty programu redukcji zanieczyszczeń.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Rekultywacja jezior Symbol : WW16.

Instytucje wdrażające: FOWJM, odpowiednie wydziały akademickie, instytucje naukowe Regionu WJM, PIOŚ, Wydziały Ochrony środowiska.

Wielkość nakładów: 0.12 mln ECU [2.46 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa.

Zakres: Określanie potrzeb w zakresie rekultywacji jezior, tzn. zabiegów przyspieszających poprawę jakości wód po odcięciu zewnętrznych źródeł zanieczyszczeń. Przedsięwzięcie obejmuje: (i) identyfikację jezior, w których redukcja ładunku zewnętrznego będzie niewystarczającym środkiem do uzyskania poprawy, (ii) określenie optymalnych metod rekultywacji wyznaczonych jezior, (iii) sporządzenie listy priorytetów i harmonogramu wdrożenia zadań w zakresie rekultywacji.

Przewidywane korzyści: Uzyskanie wystarczającej dla podjęcia stosownych decyzji wiedzy o perspektywach poprawy jakości w zbiornikach, w których sama redukcja ładunku zewnętrznego nie pozwala na osiągnięcie wyznaczonych celów.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ponieważ najpierw musi zostać zgromadzony odpowiednio duży zasób informacji o jakości wód i bilansie nutrientów.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Redukcja zanieczyszczeń ze źródeł obszarowych Symbol: WW.17

Instytucje wdrażające: FOWJM, odpowiednie wydziały akademickie, instytucje naukowe Regionu WJM, PIOŚ, Wydziały Ochrony środowiska.

Wielkość nakładów: 0.1 mln ECU [2.05 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa.

Zakres: Zakres studium przygotowawczego obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) identyfikację, opis i ocenę źródeł obszarowych w Regionie, (v) opis i ocenę sposobów zagospodarowania nawozów naturalnych, (vi) ocenę źródeł zanieczyszczeń i ładunków odprowadzanych do wód powierzchniowych, (vii) określeniem wymaganej redukcji zanieczyszczeń obszarowych, (viii) wyszczególnienie i opis możliwych sposobów ograniczenia ładunku zanieczyszczeń obszarowych, (ix) rozważenie możliwości wykorzystania nawozów organicznych [gnojowicy] do produkcji biogazu, (x) przygotowanie pełnego programu redukcji zanieczyszczeń obszarowych, obejmującego ustalenie priorytetów, kosztów szacunkowych i harmonogramu wdrożenia.

Przewidywane korzyści: Już wstępne analizy wykazały, że bez redukcji zanieczyszczeń obszarowych niemożliwe będzie uzyskanie odpowiedniej poprawy jakości wód w wielu jeziorach. Przedsięwzięcie stworzy podstawy do działań w kierunku wpływów źródeł obszarowych i może przyczynić się do obniżenia ogólnych kosztów związanych z ochroną jezior poprzez wskazanie rozwiązań niskonakładowych.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa, ponieważ ocena możliwości redukcji zanieczyszczeń obszarowych umożliwi wprowadzenie korekt do programu przedsięwzięć inwestycyjnych w gospodarce ściekowej i przyczyni się do pełnego rozpoznania skali problemu ochrony wód powierzchniowych.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

System gromadzenia odpadów bytowych stałych z miast i wsi Symbol: SW.1

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów: 4.0 ECU [0.25 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka ściekowa

Zakres: Modernizacja i rozbudowa istniejącego systemu wywozu stałych odpadów komunalnych poprzez: (i) objęcie nim wszystkich miejscowości powyżej 500 mieszkańców, (ii) stopniową wymianę dekapitalizującego się sprzętu na nowocześniejszy, (iii) pełne zintegrowanie z planowanym systemem odzysku surowców wtórnych. Zakres zadania obejmuje: (i) Ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) ocenę istniejącego wyposażenia i ustalenie potrzeb co do nowego wyposażenia i zmian w systemie pracy, (iv) plan szczegółowy, (v) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji technicznych urządzeń, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zwiększenie efektywności gromadzenia i transportu odpadów stałych i zmniejszenie ich negatywnego wpływu na sytuację sanitarną w Regionie.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa, ze względu na to, że istniejący system jest jeszcze w miarę wydolny.

Obecny etap realizacji: Ze środków PHARE FOWJM zakupiła 3 wozy specjalistyczne i 300 kontenerów. Sprzęt ten jest w części wykorzystywany do obsługi miast Regionu.

System odzysku surowców wtórnych dla miast i większych wsi Symbol: SW.2

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów: 0.1 mln ECU [ 2.05 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Wdrożenie systemu odzysku surowców wtórnych [papier i szkło] dla miejscowości o liczbie mieszkańców powyżej 500. System powinien mieć przepustowość 5 000 m3/r i umożliwiać odzysk 4% objętości odpadów komunalnych. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń , (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (ix) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie ogólnej ilości składowanych odpadów, zmniejszenie presji na zasoby naturalne, wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa, ze względu na szeroki zakres oddziaływania przy niskich kosztach.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

System gromadzenia odpadów z małych wsi i osiedli Symbol: SW.3

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów: 0.4 mln ECU [8.2 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Objęcie systemem wywozu odpadów stałych mieszkańców małych wsi i osiedli. System powinien mieć przepustowość ok. 10 000 m3/r i być zintegrowany z przewidzianymi przedsięwzięciami SW.1, SW.2 i SW.4. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie problemu dzikiego składowania śmieci, a co za tym idzie problemów sanitarnych, estetycznych i groźby zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa.

Obecny etap realizacji: Ze środków PHARE FOWJM zakupiła 3 wozy specjalistyczne i 300 kontenerów. Sprzęt ten jest w dużej mierze wykorzystywany do obsługi terenów wiejskich.

System gromadzenia odpadów stałych dla pól biwakowych Symbol: SW.4

Instytucje wdrażające: FOWJM, administratorzy pól biwakowych, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów: 0.2 mln ECU [4.10 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Wdrożenie systemu gromadzenia i wywozu odpadów stałych z pól biwakowych w Regionie WJM. Przepustowość systemu: 13 000 m3/r. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Ograniczenie zjawiska corocznego zaśmiecania cennych obszarów Regionu WJM. Poprawa warunków sanitarnych i standardu znacznej części istniejącej bazy turystycznej.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa.

Obecny etap realizacji: Zakupiony przez FOWJM ze środków PHARE sprzęt do gromadzenia i wywozu odpadów jest w dużej mierze wykorzystywany do wywozu śmieci z pól biwakowych.

System gromadzenia odpadów pestycydowych Symbol: SW.5

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów 0.1 mln ECU [2.05 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Stworzenie właściwego systemu gromadzenia odpadów pestycydowych. Obecny system stwarza szereg zagrożeń dla wód powierzchniowych i podziemnych. Zadanie obejmuje budowę na 4 nowe wysypiskach [Patrz SW.6] odpowiednich miejsc składowania odpadów. Zakres zadania obejmie: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie zagrożeń dla środowiska, w tym wód powierzchniowych i podziemnych wywoływanych nieodpowiednią gospodarką odpadami pestycydowymi.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Budowa nowych wysypisk sanitarnych Symbol: SW.6

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne w Piszu, Mrągowie, Rucianem-Nidzie, Pozezdrzu

Wielkość nakładów: 2.8 mln ECU [57.4 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Budowa 4 wysypisk sanitarnych o przepustowości 180 000 m3/r, zapewniających odpowiedni standard i posiadających zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami wód podziemnych i powierzchniowych. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v)projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Efektywny system składowania, nie zagrażający zdrowiu mieszkańców i jakości wód.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: W Mrągowie, Rucianem-Nidzie i Piszu zakończono pierwszy etap budowy lub trwa jego realizacja.

Ograniczenie negatywnego oddziaływania wysypisk istniejących Symbol: SW.7

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne Regionu WJM

Wielkość nakładów: 6.7 mln ECU [137.35 mld zł]

Sektor / podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Istniejące wysypiska stwarzają poważne zagrożenie dla zdrowia i jakości wód podziemnych. Zadanie, skoordynowane z SW.6 przewiduje zabezpieczenie środowiska przed dalszą degradacją poprzez uszczelnienie, zamknięcie i rekultywację wysypisk. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zmniejszenie zagrożeń dla zdrowia oraz środowiska, w tym wód powierzchniowych i podziemnych, wywołanych obecnym, niskim standardem składowania odpadów komunalnych.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

System gromadzenia niebezpiecznych odpadów przemysłowych Symbol: SW.8

Instytucje wdrażające: FOWJM, Urzędy Miejskie i Gminne w Giżycku, Węgorzewie i Mrągowie

Wielkość nakładów: 0.2 mln ECU [4.1 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka odpadami stałymi

Zakres: Minimalizacja zagrożeń spowodowanych obecnym sposobem składowania szlamów pogalwanizacyjnych z zakładów POLAM Wilkasy, BUMAR Mrągowo i POLMO Węgorzewo, poprzez realizację systemu gromadzenia i zabezpieczania tymczasowego miejsca składowania na jednym z czterech wysypisk sanitarnych [patrz SW.6]. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v)projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Efektywny system składowania, nie zagrażający środowisku naturalnemu.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Redukcja zanieczyszczeń powietrza w Giżycku Symbol: SW.8

Instytucje wdrażające: UM Giżycko, FOWJM

Wielkość nakładów: 4.0 mln ECU [82.00 mld zł]

Sektor/ podsektor: Ochrona powietrza

Zakres: Wybudowanie kotłowni opalanej węglem o docelowej wydajności 80 Gcal/h; budowa 10 km rurociągów ciepłowniczych; modernizacja dwóch istniejących kotłów i zastąpienie cyklonów elektrofiltrami; zamknięcie lub zamiana na stacje wymiennikowe istniejących kotłów. Zakres zadania obejmuje: (i) studium nad możliwością wykorzystania jako paliwa gazu naturalnego; (ii) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia; (iii) zabezpieczanie środków kapitałowych; (iv) plan szczegółowy; (v) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń; (vi) projekt; (vii) przetarg; (viii) wdrożenie i nadzór; (ix) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Zmniejszanie emisji SO2, pyłu i CO2 odpowiednio o 60%, 95% i 60% oraz zapotrzebowania na energię cieplną o 40%.

Pozycja na liście priorytetów: Drugoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Redukcja zanieczyszczenia powietrza w ośmiu miastach Symbol: APA.2

Instytucje wdrażające: Władze Mrągowa, Węgorzewa, Orzysza, Rucianego-Nidy, Białej Piskiej, Mikołajek i Rynu, FOWJM

Wielkość nakładów: 50.0 mln ECU [1025.00mld zł]

Sektor/ podsektor: Ochrona powietrza

Zakres: Jakość powietrza w wymienionych miastach jest niezadowalająca, z powodu oparcia ciepłownictwa na dużej ilości małych i nieefektownych kotłów lokalnych. Wybudowanie kotłowni centralnych opalanych węglem; budowa rurociągów ciepłowniczych; modernizacja, tam, gdzie to możliwe, istniejących kotłów; zamknięcie lub zamiana na stacje wymiennikowe istniejących kotłów. Zakres zadania obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie, (ii) zabezpieczanie środków kapitałowych, (iii) plan szczegółowy, (iv) opracowanie kryteriów operacyjnych i specyfikacji urządzeń, (v) projekt, (vi) przetarg, (vii) wdrożenie i nadzór, (viii) przeprowadzenie prób i rozruchu.

Przewidywane korzyści: Znaczenie zmniejszanie emisji zanieczyszczeń i zużycia ciepła w 8 miastach.

Pozycja na liście priorytetów: Trzecioplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Studium przygotowawcze dot. jakości powietrza i efektywności wykorzystywania energii Symbol: APA.3.

Instytucje wdrażające: PIOŚ, Wydziały Ochrony Środowiska, właściwe ośrodki naukowe, FOWJM

Wielkość nakładów: 0.3 mln ECU [6.15 mld zł]

Sektor/ podsektor: Ochrona powietrza

Zakres: Studium przygotowawcze, obejmujące ustalenie priorytetów i kosztów szacunkowych pełnego programu redukcji zanieczyszczeń i poprawy efektywności wykorzystania energii w oparciu o ocenę stanu istniejącego. Zadanie obejmuje: (i) ustalenie odpowiedzialności za przygotowanie i wdrożenie przedsięwzięcia, (ii) zabezpieczenie środków kapitałowych, (iii) identyfikację i opis źródeł zanieczyszczeń, (iv) ocenę jakości powietrza, (v) oszacowanie zapotrzebowania na ciepło i przegląd istniejących systemów ciepłowniczych, (vi) analizę alternatywnych sposobów redukcji zanieczyszczeń powietrza i poprawy efektywności wykorzystania energii, (vii) opracowanie kompleksowego programu, obejmującego ustalenie zapotrzebowania na pracę specjalistów, wymagań co do wyposażenia, harmonogramu wdrożenia, szacunkowych kosztów i instytucji wdrażających.

Przewidywane korzyści: Wykonanie studium umożliwi pełniejsze rozpoznanie istniejącej sytuacji, potrzeb i możliwości, a co za tym idzie optymalizację decyzji dotyczących działań w zakresie ochrony powietrza.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Opracowanie programu monitoringu powietrza Symbol: APA.4

Instytucje wdrażające: PIOŚ, Wydziały Ochrony środowiska, właściwe ośrodki naukowe, FOWJM

Wielkość nakładów: 0.045 mln ECU [0.92 mld zł]

Sektor/ podsektor: Ochrona powietrza

Zakres: Rutynowy monitoring prowadzony w Regionie WJM nie wystarcza do oceny stanu zanieczyszczenia powietrza. Zakres zadania obejmuje: (i) opis i ocenę całości obecnych działań w dziedzinie monitoringu powietrza, (ii) określenie danych, jakich powinien dostarczać poszerzony program monitoringu, (iii) ustalenie programu gromadzenia niezbędnych danych, w tym parametrów i punktów pomiarowych, (iv) określenie metod przetwarzania danych, (v) określenie ram instytucjonalnych i organizacyjnych programu monitoringu, (vi) przygotowanie kompleksowego programu wdrożenia systemu monitoringu.

Przewidywane korzyści: Poszerzenie wiedzy o jakości powietrza i zwiększenie dostępności danych, umożliwiające właściwą ocenę stanu istniejącego oraz efektów działań w zakresie ochrony powietrza.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Wzmocnienie bazy danych o zasobach naturalnych oraz zwiększenie potencjału zarządzania środowiskiem Symbol: PAM.1/2

Instytucje wdrażające: FOWJM, władze samorządowe, Wydziały Planowania i Ochrony Środowiska, ośrodki naukowe, władze parków krajobrazowych i narodowych

Wielkość nakładów: 0.25 mln ECU [5.13 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka zasobami naturalnymi/obszary chronione/ kartografia, SIG i zarządzanie danymi

Zakres: Dokonanie inwentaryzacji w zakresie zasobów naturalnych i własności gruntów jest podstawą efektywnego planowania. Niniejsze przedsięwzięcie obejmuje zarówno prace inwentaryzacyjne, jak i zwiększenie potencjału zarządzania środowiskiem i zasobami naturalnymi, poprzez wzmocnienie placówek planistycznych, szczególnie na poziomie gmin. Zakres zadania obejmuje: (i) stworzenie w FOWJM centralnej bazy danych o Regionie oraz sieci informacyjnej, obejmującej gminy Regionu i ośrodki wojewódzkie, (ii) usprawnienie zarządzania danymi i ich wykorzystania w planowaniu na poziomie gminnym i regionalnym, (iii) zorganizowanie usług w zakresie wdrażania systemu i koordynacji działań w ramach przedsięwzięcia.

Przewidywane korzyści: Wdrożenie przedsięwzięcia stworzy podstawy bardziej racjonalnego gospodarowania zasobami naturalnymi, planowania przestrzennego i zarządzania obszarami chronionymi.

Pozycja na liście priorytetów: Czołowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie przewidziane do realizacji w ramach drugiej fazy programu PHARE. FOWJM wystąpiła o wydzielenie z przyznanych w ramach PHARE II środków 250 000 ECU na wdrożenie zadania.

Wdrożenie Systemu Informacji Geograficznej Symbol: MGI. 1

Instytucje wdrażające: FOWJM

Wielkość nakładów: 0.050 mln ECU [1.03 mld zł]

Sektor/ podsektor: Gospodarka zasobami naturalnymi/ obszary chronione/ kartografia, SIG i zarządzanie danymi

Zakres: Przedsięwzięcie jest integralną częścią programu budowy bazy danych o zasobach naturalnych i wzmocnienia potencjału środowiska. W ramach zadania zostanie uruchomiony ośrodek SIG w FOWJM.

Przewidywane korzyści: Wdrożenie przedsięwzięcia stanowić będzie etap w tworzeniu podstaw bardziej racjonalnego gospodarowania zasobami naturalnymi, planowania przestrzennego i zarządzania obszarami chronionymi.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa

Obecny etap realizacji: W ramach programu PHARE wyasygnowane zostały środki na realizację.

Wsparcie doradztwa rolniczego Symbol: AGF.1

Instytucje wdrażające: Zespoły doradztwa rolniczego

Wielkość nakładów: 0.25 mln ECU [5.13 lmd zł]

Sektor/ podsektor : Rolnictwo

Zakres: Aby sprostać wymaganiom systemu rynkowego, doradztwo rolnicze powinno zostać wzmocnione i istotnie zmienić sposoby działania. Przedsięwzięcie obejmuje więc pomoc we wzmacnianiu systemu doradztwa, tak, aby ułatwić rolnikom dostosowanie się do nowych warunków, między innymi poprzez dokonanie inwentaryzacji w zakresie zasobów naturalnych i własności gruntów. W pierwszym etapie wykonane zostanie studium mające: (i) ocenić stan doradztwa rolniczego w Regionie, (ii) ocenić potrzeby w zakresie szkolenia kadr oraz sprzętu i pomieszczeń, (iii) nakreślić szczegółowy plan działań w zakresie wzmocnienia doradztwa rolniczego.

Przewidywane korzyści: Wzmocnienie doradztwa może okazać się jednym z ważnych elementów prowadzących do poprawy sytuacji w rolnictwie na poziomie Regionu.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Wsparcie rozwoju spółdzielczości Symbol: AGF.2

Instytucje wdrażające: Zespoły doradztwa rolniczego w Giżycku

Wielkość nakładów: 0.25 mln ECU [5.13 mld zł]

Sektor/podsektor: Rolnictwo

Zakres: Obecne problemy rolnictwa wskazują na potrzebę zmian w podejściu do jego kształtu instytucjonalnego.W szczególności ważne może być wzmocnienie autentycznego ruchu spółdzielczego w rolnictwie. Pierwszym etapem będzie wykonanie studium przygotowawczego dla wybranych gmin [Giżycko, Miłki, Wydminy, Kruklanki], obejmującego ocenę sytuacji gospodarstw, ocenę możliwości rozwoju spółdzielczości, potencjału i potrzeb istniejących spółdzielni oraz sporządzenie szczegółowego programu wsparcia rozwoju spółdzielczości dla wybranego obszaru pilotowego.

Przewidywane korzyści: Rozwój spółdzielczości może okazać się jednym z ważnych elementów przyspieszających adaptację rolnictwa do nowych warunków gospodarczych.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Rolnictwo ekologiczne - program pilotowy Symbol: AGF.3

Instytucje wdrażające: Zespoły doradztwa rolniczego, agencje specjalistyczne, FOWJM

Wielkość nakładów: 0.30 mln ECU [6.15 mld zł]

Sektor/ podsektor: Rolnictwo

Zakres: Rolnictwo ekologiczne i produkcja zdrowej żywności mogą w przyszłości odgrywać istotną rolę w Regionie, dzięki dobrym warunkom wyjściowym do ich rozwoju [stosunkowo czyste środowisko i rosnące zainteresowanie odbiorców]. Przedsięwzięcie będzie polegać na wprowadzeniu metod rolnictwa ekologicznego w wybranych gospodarstwach gmin Piecki, Ruciane - Nida, Biała Piska, Orzysz, Pozezdrze i Kruklanki. Pierwszym etapem będzie studium przygotowawcze, obejmujące selekcję i ocenę gospodarstw oraz nakreślenie szczegółowego planu wdrożenia.

Przewidywane korzyści: Popularyzacja rolnictwa ekologicznego w Regionie.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Leśnictwo - program zalesień i ochrony lasów Symbol: AGF.4

Instytucje wdrażające: Administracja Lasów Państwowych, agendy zajmujące się planowaniem i ochroną środowiska

Wielkość nakładów: 0.25 mln ECU [5.13 mld zł]

Sektor/ podsektor: Rolnictwo/leśnictwo

Zakres: W związku ze zmianami zachodzącymi w rolnictwie istnieje możliwość podjęcia działań zmierzających do optymalizacji użytkowania gruntów poprzez przyspieszanie wyłączania gruntów najsłabszych z produkcji rolnej i zalesiania ich. Jednocześnie dotychczasowa praktyka w leśnictwie doprowadziła m.in. do obniżenia wieku i odporności drzewostanów. Zakres zadania obejmuje w związku z tym: (i) analizę użytkowania gruntów, własności gruntów i istniejących programów zalesień oraz ochrony lasów, (ii) sporządzenie kompleksowego programu zalesień i działań na rzecz ochrony lasów i budowy ich potencjału produkcyjnego.

Przewidywane korzyści: Racjonalizacja gospodarki gruntami, gospodarki leśnej i rolnej.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Zagospodarowanie nawozów naturalnych Symbol: AGF.5

Instytucje wdrążające: FOWJM, duże gospodarstwa rolne, agendy zajmujące się rolnictwem i ochroną środowiska

Wielkość nakładów: 0.015 mln ECU [0.3 mld zł]

Sektor/podsektor: Rolnictwo

Zakres: Zadanie obejmuje: (i) ocenę istniejących sposobów utylizacji gnojowicy i ich przydatności w Regionie WJM, (ii) ocenę możliwości wykorzystania gnojowicy i innych odpadów organicznych z rolnictwa do produkcji wysokiej jakości nawozów stwarzających mniejsze zagrożenie dla wód powierzchniowych i podziemnych, (iii) opracowanie zarysu technologii produkcji takich nawozów, (iv) opracowanie strategii marketingu i zbytu takich nawozów.

Przewidywane korzyści: Prowadzenie przedsięwzięcia stworzy szanse utrzymania inwestycyjnej produkcji zwierzęcej, przy likwidacji jej szkodliwego oddziaływania na wody powierzchniowe.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie wytypowane przez FOWJM do realizacji w ramach programu PHARE II dla Regionu WJM.

Rozwój rybactwa Symbol: AGF.6

Instytucje wdrażające: FOWJM, placówki naukowe zajmujące się rybactwem, gospodarstwa rybackie

Wielkość nakładów: 0.027 mln ECU [0.55 mld zł]

Sektor/ podsektor: Rolnictwo

Zakres: Zakres zadania obejmuje: (i) ocenę stanu ichtiofauny i gospodarki rybackiej w Regionie, (ii) określenie zasad i kierunków rozwoju gospodarki rybackiej, uwzględniających potrzebę zachowania równowagi biologicznej w jeziorach i zadania rybactwa związane z rekreacyjną funkcją Regionu, (iii) określenie możliwości i optymalnych kierunków rozwoju przetwórstwa rybnego, (iv) zaproponowanie metod współdziałania istniejących ośrodków produkcyjnych i placówek szkoleniowo-naukowych w celu ułatwienia wprowadzenia bardziej efektywnych i mniej uciążliwych metod produkcji.

Przewidywane korzyści: Stworzenie lepszych warunków do pogodzenia często sprzecznych interesów ochrony wód, rybactwa komercyjnego i rekreacji.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Rozwój turystyki Symbol: TOU.1

Instytucje wdrażające: FOWJM, ośrodki zajmujące się rozwojem i promocją turystyki, biura planowania

Wielkość nakładów: 0.25 mln ECU [5.13 mld zł]

Sektor/ podsektor: Turystyka

Zakres: Przemysł turystyczny Regionu wymaga głębokich zmian w związku z drastyczną zmianą rynku turystycznego, jaka miała miejsce po załamaniu się turystyki subsydiowanej przez państwo. Przedsięwzięcie obejmuje stworzenie programu rozwoju turystyki, uwzględniającego realia gospodarki rynkowej i wymagania w zakresie ochrony krajobrazu i środowiska. Zakres zadania - studium przygotowawcze obejmujące: (i) przegląd zagadnień mających znaczenie dla właściwego nakreślenia programu, (ii) dogłębną analizę obecnej sytuacji i ocenę perspektyw rozwojowych oraz alternatyw rozwoju, (iii) opracowanie na podstawie wybranej, optymalnej strategii, szczegółowego programu rozwoju turystyki, uwzględniającego metody wdrażania i oceny efektów programu.

Przewidywane korzyści: Stworzenie podstaw, umożliwiających rozwój ważnej dziedziny gospodarczej, jaką jest turystyka, w zgodzie z wymaganiami ekorozwoju i ochrony środowiska.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: Przedsięwzięcie nie rozpoczęte.

Edukacja ekologiczna mieszkańców Symbol: EAW.1

Instytucje wdrażające: FOWJM, szkolnictwo, ekologiczne organizacje pozarządowe

Wielkość nakładów: 0.053 mln ECU [1.09 mld zł]

Sektor/podsektor: Edukacja ekologiczna

Zakres: Mimo, iż podejmowane były działania w zakresie kształtowania świadomości ekologicznej mieszkańców Regionu, były one niespójne, a ich efekty nie spełniły wszystkich oczekiwań. Zadanie obejmuje przygotowanie i wdrożenie kampanii edukacyjnej skierowanej do dzieci i młodzieży, jako grup najbardziej podatnych, a także mieszkańców miast i rolników. Zadanie będzie skoordynowane z kampanią skierowaną do turystów [EAW.2].

Przewidywane korzyści: Budowa świadomości ekologicznej jest jednym z najtańszych i przynoszących długofalowe efekty sposobów ochrony środowiska.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: W ramach przedsięwzięcia FOWJM wystąpiła o przyznanie środków na realizację filmu edukacyjnego ze środków PHARE II.

Edukacja ekologiczna turystów Symbol: EAW.2

Instytucje wdrażające: FOWJM, ekologiczne organizacje pozarządowe

Wielkość nakładów: 0.053 mln ECU [1.09 mld zł]

Sektor/podsektor: Edukacja ekologiczna

Zakres: Aby wpłynąć na postawy turystów i wzmocnić rozwój ekoturystyki, proponuje się wdrożenie programu, który uwzględniałby: (i) zadania w zakresie popularyzacji właściwych zachowań turystów i wiedzy o zagadnieniach ekologii i ochrony środowiska, (ii) wsparcie działalności przewodników turystycznych w zakresie turystyki przyrodoznawczej.

Przewidywane korzyści: Budowa świadomości ekologicznej jest jednym z najtańszych sposobów ochrony środowiska. Program przyczyni się do rozwoju wykwalifikowanej turystyki i promocji 'ekologicznego' wizerunku Regionu.

Pozycja na liście priorytetów: Pierwszoplanowa.

Obecny etap realizacji: W ramach przedsięwzięcia FOWJM wystąpiła o przyznanie środków na realizację filmu edukacyjnego ze środków PHARE II.

Wzmocnienie instytucjonalne Fundacji Ochrony WJM Symbol: INS.1

Instytucje wdrażające: FOWJM

Wielkość nakładów: 0.2 mln ECU [4.1 mld zł]

Sektor/ podsektor: Wzmocnienie instytucjonalne

Zakres: Masterplan wskazuje na FOWJM jako na instytucję odpowiedzialną za jego wdrażanie. Aby FOWJM mogła sprostać postawionym jej zadaniom, musi zostać wdrożony program wzmocnienia instytucjonalnego. Zadanie obejmuje więc stopniowe zwiększanie potencjału FOWJM i jej zdolności do pe