DZIAŁALNOŚĆ FUNDACJI ZREALIZOWANE PROGRAMY I PROJEKTY DZIAŁALNOŚĆ PODSTAWOWA Opracowywanie programów i pozyskiwanie środków finansowych na realizację programów ochrony środowiska dla gmin Regionu Wielkich Jezior Mazurskich; edukacja ekologiczna. DZIAŁALNOŚĆ POMOCNICZA Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wywozu śmieci, nadzoru budowlanego, planowania przestrzennego, małej poligrafii w celu pozyskania środków na utrzymanie własne i wsparcie działalności podstawowej. PRZYKŁADY DZIAŁALNOŚCI: Wdrażanie programu MASTERPLAN dla Regionu WJM Geneza i dotychczasowa realizacja W skali krajowej i międzynarodowej Region Wielkich Jezior Mazurskich jest jednym z najcenniejszych pod względem zasobów przyrodniczych i krajobrazowych. Stanowi unikalny kompleks mało zdegradowanych ekosystemów wodnych, błotnych i leśnych, współistniejących z obszarami wykorzystywanymi rolniczo, obejmującymi łącznie powierzchnię ponad 5300 km2. Charakteryzuje go urozmaicony i dobrze zachowany krajobraz polodowcowy oraz duża różnorodność flory i fauny, w tym w szczególności roślin i zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym i rozmaitymi biotopami błotnymi. W regionie istnieje 20 rezerwatów przyrody oraz Mazurski Park Krajobrazowy o pow. 500 km2, na bazie którego planuje się powołanie parku narodowego. Ponadto planuje się powołanie dwóch nowych parków krajobrazowych. Największym bogactwem Regionu jest system Wielkich Jezior Mazurskich o łącznej powierzchni ponad 300 km2. Jest to unikalny w skali kraju, największy na niżu środkowoeuropejskim kompleks jezior o wybitnych walorach przyrodniczych i ogromnym potencjale turystycznym. System ten jest ponadto wielkim zbiornikiem retencyjnym, oddziałującym na gospodarkę wodną zlewni Narwi i Pregoły, zasilającym w wodę szereg ważnych ośrodków miejskich i przemysłowych, w tym aglomerację warszawską. Jest również podstawową atrakcją turystyczną Regionu, która przyciąga rocznie setki tysięcy ludzi z kraju i zagranicy. Te wartości były poważnie zagrożone poprzez ciągłe pogarszanie się jakości wód w jeziorach spowodowane brakiem kompleksowej gospodarki ściekowej w regionie. Aby przeciwdziałać opisanym zjawiskom w roku 1993 został sporządzony Raport Końcowy Masterplanu dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich, opracowany przez duńsko-polski zespół na zlecenie Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, sfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu PHARE I. W efekcie opracowania Masterplanu: dokonano oceny ówczesnego stanu środowiska w Regionie określono działania ochronne i naprawcze, jakie należało podjąć, sformułowano propozycje projektów ustalono hierarchię ważności projektów na podstawie kryteriów efektywności opracowano wariantowe scenariusze działań inwestycyjnych i oceniono potencjalne efekty tych działań Autorzy projektu zalecili realizację projektu przewidującego m.in. wybudowanie 10 oczyszczalni ścieków we wszystkich miastach Regionu WJM, 10 oczyszczalni ścieków w siedzibach gmin wiejskich, budowę odpowiednich systemów kanalizacyjnych, a także realizację szeregu przedsięwzięć z zakresu gospodarki odpadami oraz ochrony powietrza. Łączny koszt projektu miał wynieść 101 mln ECU. W powyższym zakresie program został przyjęty do realizacji na lata 1993-2002, zyskując dofinansowanie z programu PHARE 90, PHARE 91 oraz rezerw celowych budżetu Państwa w latach 1994-1997, zaś funkcję instytucji wdrażającej powierzono Fundacji. Stan zaawansowania rzeczowego realizacji projektów inwestycyjnych na dzień 31.12.2002 r. w trzech głównych sektorach środowiskowych przedstawiał się następująco: Gospodarka ściekowa oczyszczalnie dla miast Regionu Zrealizowano wszystkie z 10 projektów budowy, bądź modernizacji oczyszczalni ścieków dla miast Regionu oczyszczalnie dla 10 większych wsi Zrealizowano 9 z 10 obiektów; zrezygnowano z budowy oczyszczalni w Kruklankach z uwagi na połączenie tej miejscowości kolektorem tłocznym do oczyszczalni ścieków w Giżycku. sieci kanalizacyjne Ogólny stan zaawansowania budowy lub modernizacji systemów kanalizacyjnych w regionie wyniósł ok. 70 %. Zrealizowano przede wszystkim kanalizację podstawową, związaną z nowo wybudowanymi, bądź zmodernizowanymi oczyszczalniami ścieków. Odpady stałe Zrealizowano ok. 10 % zamierzonych inwestycji. Ochrona powietrza Zrealizowano ok. 35 % zamierzeń Poniesione nakłady za ten czas pozwoliły na stworzenie podstawowej infrastruktury ochrony środowiska, w Regionie WJM w kluczowym obszarze ochrony wód, lecz z uwagi na ograniczenia finansowe po stronie głównych inwestorów - gmin Regionu, nie pozwoliły na kompleksowe rozwiązanie zagadnienia. Jednocześnie w roku 1998, decyzją ówczesnego Ministra Finansów, finansowanie programu z rezerw celowych budżetu Państwa zostało wstrzymane ze wskazaniem możliwości jego dalszego finansowania z budżetów regionalnych nowotworzonych województw. W tym stanie rzeczy Fundacja skupiła się na poszukiwaniu innych niż dotychczasowe źródeł finansowania zadań ujętych w programie MASTERPLAN dla Regionu WJM oraz na działaniach zmierzających do uwzględnienia zagadnień ujętych w programie MASTERPLAN w strategii Województwa Warmińsko-Mazurskiego, które polegały m.in. na: włączeniu przedstawiciela Fundacji w skład komitetu powołanego przez Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego do opiniowania projektu strategii, aktywnym udziale przedstawiciela Fundacji w jego pracach, zorganizowaniu 2 spotkań przedstawicieli gmin Regionu WJM z Wicemarszałkiem Województwa odpowiedzialnym za opracowanie strategii. M.in. w ich wyniku uchwalony przez Sejmik Województwa tekst strategii zawiera szereg ustaleń dotyczących rozwoju Regionu WJM, w tym potrzeby wykorzystania ustaleń Masterpalanu dla Regionu WJM (por. opis celu strategicznego 8.7: środowisko przyrodnicze; cel operacyjny: dobry stan i jakość wód). Kontynuacja zadań z programu MASTERPLAN - realizacja projektów w ramach programu Phare 2000 oraz w ramach kontraktu wojewódzkiego dla województwa warmińsko-mazurskiego na lata 2001-2003 Z uwagi na wagę programu MASTERPLAN dla regionu oraz nie zrealizowanie znaczącej części zawartych w nim zadań inwestycyjnych z powodu przerwania jego finansowania w połowie okresu realizacji zaistniała pilna potrzeba jego kontynuacji w ramach przyjętej przez sejmik województwa strategii rozwoju województwa warmińsko - mazurskiego oraz programów przedakcesyjnych. W wyniku tych działań uzyskano akcept UE w ramach programu PHARE 2000 dla zbiorowego projektu 13 gmin Regionu z zakresu ochrony wód powierzchniowych o łącznej kwocie dotacji 3 mln 750 tys. EUR na lata 2001-2003. Jednocześnie uzyskano akcept władz samorządowych województwa dla podobnego projektu 10 gmin Regionu WJM w ramach wojewódzkiego programu rozwoju regionalnego na lata 2001-2002. Projekt p.t. "Ochrona wód powierzchniowych w zlewni Wielkich Jezior Mazurskich przed zanieczyszceniami ze źródeł rozproszonych" w ramach PHARE 2000 (Phare PL 0008.01.05. Warmia-Mazury. Environmental Protection of the Mazurian Lakes) Z uwagi na możliwości jakie pojawiły się wraz z programami przedakcesyjnymi UE Fundacja opracowała i wystąpiła do programu PHARE 2000 z projektem p.t. "Ochrona wód powierzchniowych w zlewni WJM przed zanieczyszczeniami ze źródeł rozproszonych". Projekt zlokalizowany był w Regionie WJM i obejmował następujące powiaty: giżycki: gminy: Giżycko, Kruklanki, Miłki, Pozezdrze, Ryn, Węgorzewo mrągowski: gminy: Mrągowo, Piecki, Sorkwity piski: gminy: Orzysz, Pisz szczycieński: gmina Świętajno ełcki: gmina Stare Juchy. Łącznie 13 gmin. Celem nadrzędnym realizacji projektu był rozwój turystyki w Regionie WJM. Warunkiem koniecznym dla osiągnięcia tego celu był wzrost potencjału rozwojowego Regionu Wielkich Jezior Mazurskich w zakresie infrastruktury ochrony środowiska. Natychmiastowym celem był: Wzrost efektywności wykorzystania dotychczas wybudowanych oczyszczalni ścieków w Regionie WJM poprzez: przyłączenie do kanalizacji ok. 20 tys. mieszkańców, osiągnięcie efektu ekologicznego w postaci oczyszczenia ok. 4500 m3/d ścieków do standardów określonych w Rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. (Dz.U. Nr 116, poz.503 z późn. zm.) tj. BZT5: 15 mg O2/l, zawiesina ogólna: 25 mg/l, fosfor ogólny: 1 mg P/l , a dla azotu ogólnego: 15 mg N/l, co spełnia wymagania Dyrektywy nr 91/271 UE dotyczącej ścieków komunalnych . Planowane działania obejmowały budowę kanalizacji oraz modernizację oczyszczalni ścieków na obszarze zlewni WJM w celu odbioru i oczyszczenia ścieków bytowych ze źródeł rozproszonych wg wyszczególnienia jak w tabeli poniżej. Tab.2 Zakres rzeczowy projektu PHARE 2000 L.p. zadania Lokalizacja i nazwa zadania inwestycyjnego, wyszczególnienie elementów projektu Zakres rzeczowy zadania 1 Kolektor Nowe Guty, Okartowo, Góra, Orzysz - MiG Orzysz 11100 m, przepompownia szt.9 2 Kanalizacja sanitarna we wsi Snopki - MiG Pisz 3093 m, przepompownia szt.2 3 Kanalizacja sanit. Z Rynu do wsi Rybical - MiG Ryn 3 050 m, przepompownia szt.3 4 Kanalizacja sanitarna Ogonki, Kol. Rybacka, Węgorzewo. - MiG Węgorzewo 9827m, przepompownia szt.8 5 Kanalizacja Kożuchy - Upałty - Kruklin - G. Giżycko 14100 m, przepompownia szt.9 6 Kanalizacja Bogaczewo - G. Giżycko 13750 m, przepompownia szt.4 7 Kanalizacja sanitarna we wsi Jagodne - MiG Pisz 3000 m, przepompownia szt. 1 8 Kanalizacja m. Kruklanki - G. Kruklanki 9500 m, przepompownia szt. 7 9 Kolektory sanitarne Ruda - Rydzewo-Jagodne G.Miłki 8700 m, przepompownia szt. 7 10 Kanalizacja sanitarna w m. Polska Wieś - G. Mrągowo 4750 m, przepompownia szt.2 11 Kanalizacja sanitarna , kolektor "C" w Pieckach - G. Piecki 5619 m, przepompownia szt.3 12 Kanalizacja sanitarna w m. Gieląd - G. Sorkwity/td> 3200 m, przepompownia szt.1 13 Kanalizacja sanitarna Stare Juchy II etap - G. Stare Juchy 2010 m, przepompownia szt. 4 14 Kanalizacja sanitarna w m. Kierwik, Koczek - G. Świętajno 6500 m, przepompownia 9 szt. 15 Kanalizacja sanitarna w m. Połom, Spychowo - G. Świętajno 5750 m, przepompownia 3 szt. 16 Rozbudowa oczyszczalni ścieków w Pozezdrzu - G.Pozezdrze Z 90 m3/doba do 500 m3/doba 17 Automatyzacja oczyszczalni ścieków w m. St. Juchy - G. Stare Juchy 18 Budowa oczyszczalni ścieków dla m.Warpuny-Zyndaki - G. Sorkwity Wydajność oczyszczalni ścieków 270 m3/d./td> 19 Budowa oczyszczalni ścieków w m. Rybno G. Sorkwity Wydajność oczyszczalni ścieków 150 m3/d. W roku 1999 projekt jako jeden z niewielu z województwa warmińsko-mazurskiego przeszedł pozytywnie kwalifikacje krajowe i wstępne Komisję UE, zaś w roku 2000 był przez Fundację przepracowywany oraz uzupełniany stosownie do zmieniających się wymagań UE. Opracowane zostało do niego m.in. studium wykonalności oraz analiza oddziaływania na środowisko oraz przeprowadzona procedura konsultacji publicznych. W finale projekt został zatwierdzony do realizacji przez Komisję UE, co znalazło odzwierciedlenie w podpisanym w końcu grudnia 2000 r. Memorandum Finansowym, stanowiącym umowę między Rządem RP a Komisją Europejską z następującymi terminami realizacji: przygotowanie specyfikacji zamówień i ogłoszenie przetargów - do końca czerwca 2001 r., kontraktowanie nie później niż do 30 listopada 2002 r., zakończenie i rozliczenie inwestycji - nie później niż do 30 listopada 2003 r. W wyniku realizacji projektu wykonano: 15 systemów kanalizacyjnych: kanalizacja sanitarna grawitacyjna długości 66,5 km, kanalizacja sanitarna tłoczna długości 63,8 km, przepompownie ścieków 101 szt. w tym 32 lokalne Wybudowano 2 nowe oczyszczalnie ścieków w m. Rybno i Warpuny-Zyndaki Rozbudowano oczyszczalnię ścieków w m. Pozezdrze Zautomatyzowano proces oczyszczania w oczyszczalni ścieków w m. Stare Juchy Nakłady finansowe na realizację powyższego projektu wyniosły ogółem 5 253 693,70 EURO. W tym: środki programu Phare 2 800 218,74 Euro (53,3%), środki Budżetu Państwa 583 160,00 Euro (11,1%), środki JST 1 870 314,96 Euro (35,6%). (Kwoty nie zawierają podatku VAT) Projekt p.t. " Tworzenie warunków dla rozwoju regionalnego w Regionie WJM w wyniku realizacji wybranych projektów z zakresu gospodarki ściekowej" w ramach Kontraktu Regionalnego dla Województwa warmińsko-Mazurskiego na lata 2001-2003 Z powodów przedstawionych wcześniej przy omawianiu realizacji programu MASTERPLAN dla Regionu WJM Fundacja opracowała i złożyła wniosek o dofinansowanie z Wojewódzkiego Programu Rozwoju Regionalnego dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2001-2002 projektu 9 gmin Regionu WJM o wartości kosztorysowej projektu początkowo ok.29 mln zł, zaś finalnie o ok. 25,5 mln zł p.t. " Tworzenie warunków dla rozwoju regionalnego w Regionie WJM w wyniku realizacji wybranych projektów z zakresu gospodarki ściekowej". Projekt zlokalizowany był w Regionie WJM, w powiatach: giżyckim, kętrzyńskim, mrągowskim i piskim, na obszarze gmin związanych z systemem Wielkich Jezior Mazurskich wg wyszczególnienia: w powiecie giżyckim - na obszarze gmin: Giżycko-miasto, Giżycko, Miłki, w powiecie kętrzyńskim - na obszarze gminy Kętrzyn w powiecie mrągowskim - na obszarze gmin: Mikołajki, Mrągowo, Sorkwity w powiecie piskim - na obszarze gmin: Orzysz, Ruciane-Nida. Celem ogólnym realizacji projektu była poprawa sytuacji społeczno-gospodarczej w regionie Wielkich Jezior Mazurskich (w wymiarze gospodarczym, społecznym i ekologicznym), wzmocnienie konkurencyjności regionu w obrębie województwa warmińsko-mazurskiego oraz przyczynienie się do wzmocnienia konkurencyjności województwa w relacjach krajowych i europejskich w wyniku rozbudowy i modernizacji infrastruktury z zakresu ochrony środowiska w dziedzinie gospodarki ściekowej. Celem natychmiastowym projektu było: zwiększenie atrakcyjności inwestycyjnej regionu WJM poprzez poprawę warunków realizowania inwestycji gospodarczych w wyniku rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej ochrony środowiska w kluczowej dla regionu WJM dziedzinie oczyszczania ścieków, stworzenie warunków do powstania stałych miejsc pracy poprzez udostępnienie nowych terenów na działalność gospodarczą, w tym w szczególności usługowo-turystyczną i przemysłowo-składową, stworzenie warunków do powstania stałych miejsc pracy w dziedzinie przeróbki i rolniczego wykorzystania osadów pościekowych, wsparcie rozwoju ruchu turystycznego w regionie WJM (jako znaczącego źródła dochodów miejscowych) poprzez zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych w wyniku poprawy stanu środowiska w regionie. Planowane działania objęły rozbudowę i modernizację komunalnej oczyszczalni ścieków w Bystrym k/Giżycka, należącej do Miasta Giżycka oraz budowę ok. 65 km kanalizacji sanitarnych na obszarze zlewni WJM wg wyszczególnienia jak w tabeli poniżej: Tab. 1. Opis zadań inwestycyjnych objętych projektem. L.p. zadania Lokalizacja i nazwa zadania inwestycyjnego, wyszczególnienie elementów projektu Zakres rzeczowy zadania 1 Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w Bystrym k/Giżycka - M. Giżycko. Zwiększenie przepustowości oczyszczalni ścieków z RLM = 50 000 do RLM = 89 000 + rozbudowaczęści osadowej. 2 Kanalizacja sanitarna w m. Pieczonki, Nowe Sołdany, Zielony Gaj - G. Giżycko. 5 724 m, przepompownie 6 szt. 3 Kanalizacja sanitarna dla m. Nowa Wieś, Brzeźnica- G. Kętrzyn. 2 710 m, przepompownie 4 szt. 4 Kanalizacja sanitarna dla m. Jagodne Wielkie, Jagodne Małe - G. Miłki. 10 165 m, przepompownie 6 szt. 5 Kanalizacja sanitarna dla os. mieszkalno-usługowego Karłowo - MiG. Miłkołajki. 1 750m, przepompownie 1 szt. 6 Kanalizacja sanitarna w m.. Ruska Wieś- G.Mrągowo 4 790m, przepompownie 1 szt. 7 Kanalizacja sanitarna w ul. Kanałowej, Giżyckiej i Mickiewicza w Orzyszu - MiG Orzysz. 2 418 m, przepompownie 2 szt. 8 Kanalizacja sanitarna w m. Nida - MiG Ruciane Nida 6 099 m, przepompownie 6 szt. 9 Kanalizacja sanitarna w m. Warpuny, Zyndaki - G. Sorkwity 8 800 m, przepompownie 4 szt. 10 Kanalizacja sanitarna w m. Rybno - G. Sorkwity. 4 400 m, przepompownie 1 szt. W wyniku zrealizowania projektu planowano uzyskać następujące rezultaty: Stworzenie i utrzymanie po okresie 1- 2 lat od zakończenia inwestycji ok. 450 nowych miejsc pracy. Uzbrojenie działek budowlanych na cele mieszkaniowo-usługowe i usługowe w ilości ok. 450 w ciągu 2 lat od zakończenia inwestycji. Uzyskanie w wyniku skanalizowania i uzbrojenia w pozostałym zakresie ok. 50 ha terenów pod budownictwo przemysłowo-składowe. Zwiększenie liczby zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w gminach objętych projektem o ok. 400 podmiotów w ciągu 2 lat od zakończenia projektu. Zwiększenie ruchu turystycznego w regionie po 2 latach od zakończenia projektu o ok. 8 000 osób w ciągu roku. Zwiększenie ilości oczyszczonych ścieków o ok. 6500 m3/d. Poprawę jakości w zakresie azotu ok. 10 000 m3/d oczyszczanych ścieków do standardów Dyrektywy Nr 91/271 UE. Zmniejszenie w wodach Wielkich Jezior Mazurskich ładunku: BZT5 o 350 t/ rok, azotu ogólnego 68 t/rok, fosforu ogólnego 16 t/rok Zwiększenie liczby mieszkańców w Regionie WJM korzystających z kanalizacji sanitarnej o 30 tys. osób. Projekt został zakwalifikowany do realizacji przez Zarząd Województwa do kontraktu wojewódzkiego na lata 2001-2002. W roku 2002 zgodnie z postanowieniami Uchwały Rady Ministrów (w sprawie wszczęcia procedury zmian kontraktów wojewódzkich na lata 2001-2002) realizacja kontraktu dla woj. warmińsko-mazurskiego została wydłużona o jeden rok tj. do końca roku 2003. Nakłady finansowe na realizację powyższego zadania wyniosły ogółem 18 672 972,24 zł. W tym: środki Budżetu Państwa 5 935 328,00 zł, środki JST 8 627 144,24 zł, środki z innych źródeł 4 110 500,00 zł. Tab.2. ZBIORCZE ZESTAWIENIE PONIESIONYCH NAKŁADÓW FINANSOWYCH NA INWESTYCJE OCHRONY ŚRODOWISKA ZAWARTE W KATALOGU PROJEKTÓW PROGRAMU "MASTERPLAN" W LATACH 1993 - 2004 Do pobrania tabela: Projekt "Regulacja gospodarki wodno-ściekowej w gminach Regionu Wielkich Jezior Mazurskich" - przedsięwzięcie do dofinansowania z Funduszu Spójności Pierwsza wersja Karty Potencjalnego Przedsięwzięcia do dofinansowania z Funduszu Spójności złożona jesienią 2002 r. zakładała udział w projekcie 12 gmin Regionu z zadaniami o łącznej wartości ok. 15 mln euro i dotyczyła zagadnień związanych z gospodarką ściekową. Zakres rzeczowy zakładał wybudowanie ok. 203 km kanalizacji sanitarnej oraz rozbudowę 2 oczyszczalni ścieków. W trakcie prac nad wnioskiem w roku 2003 jego zakres rozszerzono o gospodarkę wodną (sieci wodociągowe i stacje uzdatniania wody) i kanalizację deszczową. Zaktualizowana Karta Potencjalnego Przedsięwzięcia w grudniu 2003 r. przewidywała udział 15 gmin Regionu Wielkich Jezior Mazurskich z zadaniami o łącznej wartości ponad 26 mln euro. W Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w zakresie gospodarki wodno-ściekowej złożono (z wyjątkiem wniosku Fundacji) jeszcze dwa wnioski do dofinansowania z Funduszu Spójności. Był to projekt Związku Gmin "Barcja" i projekt "Ochrona wód powierzchniowych w zlewni rzeki Krutyni". Po wstępnej ocenie tych wniosków stwierdzono, że gdy wszystkie trzy wnioski połączy się w jedno przedsięwzięcie będzie miało ono większe szanse na akceptację przez instytucje wdrażające Fundusz Spójności oraz uzyskanie maksymalnie dużego dofinansowania. W związku z tym w czerwcu 2004 r. złożono kolejną wersję Karty Potencjalnego Przedsięwzięcia uwzględniającą postulaty zainteresowanych gmin i instytucji. W listopadzie 2004 r. Ministerstwo Środowiska przesłało nowy wzór Karty Potencjalnego Przedsięwzięcia z załącznikami do dofinansowania z Funduszu Spójności, którą opracowano na nowo i przesłano do WFOŚiGW w Olsztynie. W wyniku nowego opracowania zakres przedsięwzięcia "Regulacja gospodarki wodno-ściekowej w gminach Regionu Wielkich Jezior Mazurskich" przewidywał udział 31 gmin, które zgłosiły ponad 230 zadań o łącznej wartości kosztorysowej/szacunkowej ok. 300 mln zł. Zakres rzeczowy przewidywał wybudowanie ok. 800 km kanalizacji sanitarnej, ok. 600 km sieci wodociągowej, ok. 18 km kanalizacji deszczowej, modernizację 11 oczyszczalni ścieków i modernizację 16 stacji uzdatniania wody. W wyniku zrealizowania projektu przewidywano zwiększenie przepustowości modernizowanych oczyszczalni ścieków o ok. 13 000 m3/dobę, odbiór dodatkowych ścieków w ilości ok. 12 810 m3/dobę. Projekt przewidywał redukcję fosforu o ok. 147 kg/dobę i azotu 805 kg/dobę. W roku 2005 trwała aktualizacja KPP o wymagane przez Instytucje Wdrażające informacje i dokumenty. Prowadzono szeroką akcję polegającą na wyjaśnianiu spornych problemów oraz promowaniu wspólnego wniosku. Prośby o pomoc w rozwiązywaniu problemów z wdrażaniem wniosku kierowane były do Urzędu Wojewódzkiego, Ministerstwa Gospodarki i Pracy, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwa Środowiska (wspólne wystąpienie Marszałka Województwa, Prezesa WFOŚiGW i Rady Fundacji) oraz Parlamentarzystów i osób mogących pomóc we wdrożeniu projektu (przedstawiciel Prezesa Rady Ministrów i Ministerstwa Środowiska). W wyniku przeprowadzonych spotkań, pozytywnie oceniono zapewnienie NFOŚiGW, że wspólny wniosek uzyska dofinansowanie pomocy technicznej w wysokości łącznej ok. 87,5%. W tej sprawie Fundacja złożyła odpowiedni wniosek. Pomoc techniczna miała obejmować między innymi: opracowanie Studium Wykonalności Przedsięwzięcia, opracowanie dokumentacji oraz wniosków o wydanie decyzji o warunkach zabudowy (ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego) pozwolenia na budowę, opracowanie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, opracowanie wniosku do Funduszu Spójności wraz z wymaganymi załącznikami. W drugiej połowie 2005 r. pojawiły się nowe uwarunkowania korzystania z Funduszu Spójności. W wyniku analizy potrzeb gmin oraz nowych uwarunkowań uczestnictwa w Funduszu Spójności, część gmin zrezygnowała z udziału we wspólnym przedsięwzięciu lub wycofała część zadań, starając się o ich dofinansowanie z innych źródeł. Zmniejszyło to znacznie zakres przedsięwzięcia w wyrazie finansowym i zakresie rzeczowym. Na koniec 2005 r. parametry przedsięwzięcia przedstawiały się następująco: w przedsięwzięciu uczestniczyły 22 gminy, wartość przedsięwzięcia zmniejszyła się do 240 mln zł, zakres rzeczowy: budowa kanalizacji sanitarnej ok. - 600 km, modernizacja oczyszczalni ścieków - 4 szt, budowa lub modernizacja SUW - 11 szt, budowa sieci wodociągowych ok. - 362 km, budowa kanalizacji deszczowej ok. - 18 km. Mimo rezygnacji części gmin z udziału w przedsięwzięciu, jego rozmiary spełniały warunki do dofinansowania w ramach Funduszu Spójności. Rok 2006 rozpoczął się od opracowania map aglomeracji, w których będzie realizowane wspólne przedsięwzięcie oraz aktualizacji wniosku o dofinansowanie przygotowania dokumentacji do Funduszu Spójności. Mapy zostały przekazane do NFOŚiGW w Warszawie na początku lutego. Z uwagi na brak jakichkolwiek informacji lub opinii z NFOŚiGW na temat złożonych map oraz dalszego postępowania przy wdrażaniu wniosku, Fundacja postanowiła za pośrednictwem parlamentarzystów z naszego Regionu wystąpić do Ministra Środowiska w sprawie nowelizacji rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie wyznaczania obszaru i granic aglomeracji (Dz. u. Nr 283, poz. 2841). Według nas, nowelizacja powinna dotyczyć ilości mieszkańców (obecnie 120) przypadających na jeden kilometr budowanej sieci kanalizacyjnej. Ponadto zorganizowano spotkanie z instytucjami zajmującymi się wdrażaniem Funduszu Spójności lub mającymi wpływ na przyspieszenie wdrożenia. W spotkaniu w dniu 12.06.2006 r. w Wilkasach uczestniczyli: Minister Rozwoju Regionalnego, Wojewoda Warmińsko-Mazurski, przedstawiciel NFOŚiGW w Warszawie, parlamentarzyści z Regionu WJM, WFOŚiGW w Olsztynie, przedstawiciele starostw i gmin uczestniczących w projekcie. Wynikiem tego spotkania było wystąpienie do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i uzyskanie odpowiedzi od Pani Minister Grażyny Gęsickiej oraz z Ministerstwa Środowiska. W lutym 2006 r. został uaktualniony wniosek do NFOŚiGW o dofinansowanie w ramach pomocy technicznej na przygotowanie dokumentacji dla wniosku do Funduszu Spójności. Pod koniec roku 2006 dokładnie 29 listopada Rada Ministrów przyjęła dokument "Program Operacyjny - Infrastruktura i Środowisko", na podstawie którego z wniosku złożonego przez Fundację do dofinansowania z Funduszu Spójności należało wyłączyć gminy i aglomeracje poniżej 15 tys. RLM (równoważna liczba mieszkańców). Wyłączona została również Fundacja jako beneficjent. Obecnie w ramach projektu / wniosku do FS istnieje 6 aglomeracji, które aplikują do Programu Operacyjnego FS - "Infrastruktura i Środowisko": Zakres rzeczowy projektu "Regulacja gospodarki wodno-ściekowej w gminach Regionu Wielkich Jezior Mazurskich" do dofinansowania z Programu Operacyjnego FS - "Infrastruktura i Środowisko" (stan na kwiecień 2007 r.) Lp. Gminy biorące udział w projekcie Kanalizacja (km) Wodociągi (km) Oczyszczalnie ścieków (szt.) Stacje uzdatniania wody (szt.) I Aglomeracja Giżycko 111,30 35,66 - 4 1. Miasto Giżycko 5,3 10,9 - 1 2. Gmina Giżycko 74,4 4,5 - 3 3. Gmina Kruklanki 15,9 - - - 4. Gmina Miłki 15,7/td> 20,3 - - II Aglomeracja Węgorzewo 132,6 - 1/td> - 5. Miasto i Gmina Węgorzewo 31,4 - 1 - 6. Gmina Budry 89,2 - - - 7. Gmina Pozezdrze 12 - - - III Aglomeracja Kętrzyn 29,82 - - - 8. Miasto Kętrzyn 1,22 - - - 9. Gmina Kętrzyn 28,6 - - - IV Aglomeracja Pisz 53 48 - - 10. Miasto i Gmina Pisz 53 48 - - V Aglomeracja Mrągowo 43,4 - - - 11. Gmina Mrągowo 43,4 - - - VI Aglomeracja Orzysz 118 63,20 1 - 12./td> Miasto i Gmina Orzysz 118 63,20 1 - Aktualnie wniosek został zgłoszony przez Ministerstwo Środowiska do Ministerstwa Rozwoju Regionalnego jako propozycja do uwzględnienia w Indykatywnym Wykazie Projektów Kluczowych w tym dużych. Po zakończeniu procesu konsultacji Indykatywny wykaz zostanie ostatecznie zatwierdzony przez Radę Ministrów. Projekt " Rozbudowa i modernizacja infrastruktury wodno-ściekowej w Regionie Wielkich Jezior Mazurskich" do dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2007-2013" Mając na uwadze brak konkretnego stanowiska instytucji zarządzających Funduszem Spójności (od grudnia 2005 r.) oraz mimo przeprowadzonych rozmów i odbytych spotkań w sprawie wniosku o dofinansowanie przedsięwzięcia: "Regulacja gospodarki wodno-ściekowej w gminach Regionu Wielkich Jezior Mazurskich" Fundacja wystąpiła z podobnym wnioskiem do Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Po konsultacjach z Departamentem Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie, do projektu "Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013" został wprowadzony zapis o konieczności dokończenia realizacji inwestycji objętych programem MASTRPLAN dla Wielkich Jezior Mazurskich funkcjonującym w latach 1993-2002. W związku z tym Fundacja jako instytucja pozarządowa działająca na rzecz gmin, złożyła projekt pt. "Rozbudowa i modernizacja infrastruktury wodno-ściekowej w Regionie Wielkich Jezior Mazurskich". Projekt obejmował zadania inwestycyjne w 23 gminach Regionu WJM o łącznej wartości ok. 64 mln euro. W dniu 20.07.2006 r. Zarząd Województwa podjął decyzję o przyjęciu projektu do dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach planu inwestycyjnego "RPO Warmia i Mazury na lata 2007-2013" - jako projektu kluczowego. W projekcie zostały ujęte zadania inwestycyjne zgłoszone przez Gminy, uprzednio rekomendowane do dofinansowania w ramach Funduszu Spójności (zadania w aglomeracjach od 2 tys. do 15 tys. RLM, bez sieci wodociągowych). Całkowita wartość przedsięwzięcia zgodnie z decyzją Zarządu Województwa wynosi 40,48 min euro. Zakres rzeczowy projektu "Rozbudowa i modernizacja infrastruktury wodno-ściekowej w Regionie Wielkich Jezior Mazurskich" (stan na styczeń 2007 r.) Lp. Gminy uczestniczące w projekcie Kanalizacja (km) Wodociągi (km) Modernizacja oczyszczalniścieków (szt.) Modernizacja stacji uzdatniania wody (szt.) 1. MiG Biała Piska 37,1 2. MiG Gołdap 46,2 61,7 - 4 3. MiG Mikołajki 47,65 5,13 - - 4. G. Dźwierzuty 60,61 - - - 5. G. Piecki 38,5 8 1 - 6. G. Pozezdrze 8,2 3,5 - - 7. G. Sorkwity 72 12,9 - - 8. G. Stare Juchy 10,35 11,15 1 1 9. G. Świętajno (pow. szczycieński) 12,96 2,76 1 - 10. MiG Ryn 74,12 52,34 - - 11. MiG Ruciane Nida 29 - - 1 12. G. Wydminy 35,33 19,33 - - W celu uszczegółowienia potrzeb inwestycyjnych i sporządzenia wstępnego harmonogramu ich realizacji w zakresie gospodarki wodno-ściekowej w Regionie WJM, po przeprowadzeniu procedury przetargowej, zlecono wykonanie opracowania pn. "Aktualizacja MASTERPLANU dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich". Opracowanie finansowane było ze środków Fundacji i pozyskanej dotacji z WFOŚiGW w Olsztynie. Opracowanie będzie mogło być wykorzystane do prac nad projektem "Rozbudowa i modernizacja infrastruktury wodno-ściekowej w Regionie Wielkich Jezior Mazurskich" oraz dla projektów składanych do innych źródeł w celu pozyskania funduszy pomocowych na realizację zadań z zakresu gospodarki wodno-ściekowej. Program redukcji zanieczyszczeń obszarowych Masterplan jest głównie programem budowy oczyszczalni ścieków i systemów kanalizacyjnych. Nie mniej ważnym zagadnieniem podjętym w jego ramach przez Fundację jest program redukcji zanieczyszczeń obszarowych, którego geneza wywodzi się z następujących przesłanek: Ochronę obszaru WJM uznano za jedno z pierwszoplanowych zadań w polityce ekologicznej Państwa. Za najważniejsze uznano konieczność powstrzymania postępującej biodegradacji największego w Polsce zbiornika wody słodkiej, mającego poważne znaczenie dla kształtowania bilansu wodnego kraju. W tym celu w 1993 roku został opracowany Masterplan dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich. W opracowaniu tym wytyczono ogólne kierunki rozwoju regionu i nakreślono szczegółowy program działań zmierzających do ochrony środowiska tego obszaru.Uruchomienie wszystkich obiektów gospodarki ściekowej zaplanowanych do realizacji w ramach Masterplanu wpłynie jedynie na likwidowanie punktowych i rozproszonych źródeł zanieczyszczeń. Osiągnięte przez to efekty będą niewystarczające z uwagi na nierozwiązany problem, znacznie trudniejszy do usunięcia, zanieczyszczeń obszarowych (głównie pochodzenia rolniczego), które mają istotny wpływ na stan czystości akwenów. Są one jednym z poważniejszych źródeł substancji biogennych spływających do mazurskich jezior. Największe ilości azotu i fosforu z terenów rolniczych pochodzą z pól ornych pozbawionych pasów zadrzewień śródpolnych i dochodzących do samej linii brzegowej jezior. Szczególnie dotyczy to gruntów będących do niedawna własnością Państwowych Gospodarstw Rolnych (obecnie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa), gdzie zostały wyeliminowane wszystkie zadrzewienia śródpolne stanowiące naturalne bariery dla spływu powierzchniowego oraz zlikwidowane zostały strefy ochronne akwenów. Wymywane z dużych obszarów składniki mineralne dominujące w zanieczyszczeniach przestrzennych mogą być skutecznie ograniczone tylko w efekcie przechwytywania ich przez bariery biogeochemiczne wprowadzane na tereny rolnicze. Ekosystemami, które najskuteczniej zatrzymują spływy powierzchniowe i oczyszczają wody spływające do jezior są lasy i zadrzewienia śródpolne. Mniejszą skuteczność mają zbiorowiska trawiaste - łąki i pastwiska, które jednak w pewnych sytuacjach mogą stanowić alternatywę dla lasów lub pasów zadrzewień Pasy zadrzewień otaczające jeziora, ze względu na silnie rozbudowane systemy korzeniowe i wielowarstwowy układ roślinności krzewiastej oraz zielnej, należą do barier najefektywniejszych. Celowym też jest zastosowanie nasadzeń drzew wzdłuż cieków wodnych zasilających jeziora np. rowów melioracyjnych, które z reguły niosą wysokie ładunki biogenów. Wprowadzenie takich barier pozwoli zahamować procesy eutrofizacji jezior i przyniesie efekty w stosunkowo krótkim czasie. Dopiero realizacja tej części Masterplanu , tzn. eliminacja zanieczyszczeń obszarowych , pozwoli przywrócić jeziorom ich pełną wartość przyrodniczą, turystyczną i gospodarczą. W związku z tym, że region Wielkich Jezior Mazurskich jest obszarem o bardzo dużej powierzchni oraz ze względu na różny stopień zagrożenia zanieczyszczeniami obszarowymi poszczególnych jezior, uznano za stosowne realizację tego programu etapowo, powielając wypracowany na obszarze pilotowym pewien model, który byłby wdrażany stopniowo, aż do uzyskania pełnego efektu w całym regionie. Na podstawie opinii naukowców i służb ochrony środowiska Wojewody Suwalskiego jako obszar pilotowy programu redukcji zanieczyszczeń obszarowych wybrano zlewnię jeziora Dobskie wraz z jez. Łabap, znajdujące się w północnej części Krainy WJM. Jezioro Dobskie jest rezerwatem przyrody ze względu na unikalne walory geomorfologiczne (głazowiska na Rogu Fuledzkim) i kolonie ptactwa wodnego i błotnego (głównie kormoranów).W chwili wyboru na obszar pilotowy jezioro było w stadium przejściowym mezoeutrofii i było najbardziej zanieczyszczonym jeziorem w kompleksie Mamr (II/III klasa czystości). Poza niewielkimi ciekami nie było tam większych dopływów wód powierzchniowych, tak, że zasilanie z lądu odbywało się głównie drogą spływu powierzchniowego. Zagrożenia obszarowe były łatwe do zidentyfikowania, gdyż wokół tych dwóch jezior znajdowały się głównie grunty po byłych PGR-ach, które na znacznym obszarze dochodziły do samej linii brzegowej i były pozbawione zadrzewień, oczek wodnych itp. Program sanitacji jezior (Chrońmy Mazury) W marcu 1997 roku na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego w Suwałkach został opracowany i wdrożony program zagospodarowania pól biwakowych w Regionie WJM, zwany programem "Chrońmy Mazury" Obejmował on: zakup i rozmieszczenie 200 szt pojemników na śmieci typu POK-11 we wszystkich zinwentaryzowanych punktach letniego wypoczynku w Regionie zakup 2 samochodów -śmieciarek , przystosowanych do obsługi pojemników typu wymienionego wyżej zakup i zainstalowanie w 22 miejscach wymuszonego lub zwyczajowego zatrzymywania się turystów wodnych 33 szt modułów sanitarnych z niezbędną infrastrukturą(kabina toaletowa , zbiornik szambowy , zbiornik na wodę + agregat pompowy) Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich była odpowiedzialna za zapewnienie dostaw urządzeń i materiałów oraz pełniła funkcję koordynatora programu. Obsługa zagranicznych programów pomocowych Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich prowadziła obsługę zagranicznych programów pomocowych US EPA, PHARE wspomagających realizację programu MASTERPLAN. W większości przypadków zakres obsługi obejmował: zdefiniowanie przedsięwzięcia sporządzenie dokumentów przetargowych przeprowadzenie przetargów, łącznie z oceną ofert i sporządzeniem protokołów przygotowanie kontraktów z wykonawcami pilotowanie realizacji kontraktu i odbiory wykonanych prac sprawozdawczość z przebiegu przedsięwzięcia dla potrzeb instytucji finansujących Przedsięwzięcia finansowane z zagranicznych środków pomocowych i obsługiwane przez Fundację Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich to: dostawa urządzeń do reaktora biologicznego oczyszczalni ścieków w Giżycku (3 kontrakty) - PHAREM dostawa urządzeń dla części biologicznej oczyszczalni ścieków w Mrągowie (3 kontrakty) - PHARE I dostawa sprzętu do gromadzenia i transportu odpadów stałych (1 kontrakt) - PHARE I dostawa przewoźnej wirówki do odwadniania osadów ściekowych (1 kontrakt ) - PHARE I dostawa sprzętu komputerowego i oprogramowania GIS (System Informacji Geograficznej) oraz wykonanie cyfrowej bazy danych dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich (przedsięwzięcie w fazie realizacji) - PHARE II dostawa urządzeń dla węzła odwadniania osadów oczyszczalni ścieków w Giżycku (2 kontrakty) - US EPA opracowanie projektów technicznych oczyszczalni ścieków dla: miejscowości Piecki - PHARE I miejscowości Miłki - PHARE I miasta Orzysz - PHARE I miasta Ruciane-Nida - PHARE I miasta Mikołajki - PHARE I miasta Giżycko (węzeł odwadniania osadów) - US EPA przeprowadzenie szkolenia pracowników samorządowych Regionu Wielkich Jezior Mazurskich (1 kontrakt) - PHARE I przeprowadzenie szkolenia kierowników i technologów oczyszczalni ścieków z Regionu Wielkich Jezior Mazurskich (1 kontrakt) - PHARE I opracowanie Planu Generalnego (Masterplanu) dla Regionu Wielkich Jezior Mazurskich (1 kontrakt) - PHARE I Doradztwo techniczne Fundacja prowadzi stałą działalność w zakresie doradztwa technicznego na rzecz gmin Regionu Wielkich Jezior Mazurskich. Od początku swojego istnienia Fundacja zrealizowała kilkadziesiąt przedsięwzięć w tym zakresie. W latach 1994-2007 w ramach tej działalności Fundacja zrealizowała m.in.: opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na modernizację oczyszczalni w Piszu Mikołajkach , Rucianem -Nidzie opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na projekt i wykonanie oczyszczalni ścieków dla miejscowości Baranowo, Śmiętki, Zełwągi, Inulec, w gminie Sorkwity , Wydminy opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na projekt i wykonanie zasilania i sterowania automatycznego oczyszczalni ścieków w Giżycku opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na opracowanie dokumentacji technicznej zasilania energetycznego oczyszczalni w Orzyszu opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na wykonanie zasilania energetycznego oczyszczalni w Orzyszu opracowanie dokumentów przetargowych i opiniowanie ofert na kompleksowe wykonanie oczyszczalni w Miłkach wykonanie projektu oczyszczalni ścieków dla Bazy Żeglarskiej Mrągowo w Tałtach opracowanie dokumentów przetargowych na projekt i budowę kanalizacji i oczyszczalni ścieków w Pozezdrzu udział w opracowywaniu materiałów przetargowych na dokumentację techniczną dotyczącą rozbudowy oczyszczalni ścieków w Mikołajkach pomoc w przeprowadzeniu procedury przetargowej na wyłonienie wykonawcy robót budowlanych na zadanie "Rozbudowa i modernizacja miejskiej oczyszczalni scieków w Mikołajkach" dla MiG Mikołajki opracowanie materiałów przetargowych na budowę inwestycji pt. "Kanalizacja sanitarna grawitacyjno-tłoczna z przepompowniami na odcinku Mikołajki - Tałty" i "Kanalizacja sanitarna grawitacyjno-tłoczna z przepompowniami na odcinku Jora - Sady - Prawdowo" ocena dokumentacji technicznej na budowę kanalizacji sanitarnej w m. Zełwągi dla potrzeb inwestora MiG Mikołajki pomoc w przeprowadzeniu procedury przetargowej na wyłonienie wykonawcy robót budowlanych na zadania "Budowa sieci wodociągowej i kanalizacyjnej sanitarnej w obrębie Harsz, Gmina Pozezdrze etap I i II" G. Pozezdrze pomoc w przeprowadzeniu procedury przetargowej na wyłonienie wykonawcy robót budowlanych na zadanie "Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni scieków w Rynie" pomoc przy ocenie kosztorysów ofertowych na zadanie "Budowa kolektorów sanitarnych na odcinku Prawdowo-Mikołajki wraz z przepompownią główną" pomoc przy ocenie kosztorysów ofertowych na zadanie "Budowa wodociągu Kosewo Górne" Gmina Mrągowo Inwestorstwo zastępcze Fundacja prowadziła w ramach inwestorstwa zastępczego szereg inwestycji związanych z ochroną środowiska w Regionie Wielkich Jezior Mazurskich. Do najważniejszych należą: kanalizacja sanitarna i przepompownie ścieków dla miasta Mikołajki oczyszczalnia ścieków dla miasta Mikołajki kanalizacja sanitarna i przepompownia ścieków dla miasta Orzysz ujęcie wody ze stacją uzdatniania dla miasta Orzysz oczyszczalnia ścieków dla miasta Orzysz kolektor sanitarny dla miasta Ryn i miasta Giżycko(Wilanów) oczyszczalnia ścieków dla miasta Ryn węzeł odwadniania osadów oraz reaktor biologiczny na oczyszczalni ścieków dla miasta Giżycko kanalizacja i oczyszczalnia ścieków dla gminy Miłki sieć cieplna z wymiennikowniami w Mrągowie sieć cieplna z kotłownią w Białej Piskiej Zaangażowanie Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich miało również istotne znaczenie dla budowy oczyszczalni ścieków w Mrągowie, Pieckach i Węgorzewie, mimo że nie była ona jednostką realizującą Inwestorstwo zastępcze na tych obiektach. Gospodarka odpadami stałymi Fundacja opracowała "Program zagospodarowania biwaków", w ramach którego dokonano inwentaryzacji legalnych i dzikich biwakowisk, rozpoznano ich stan obecny i sposób zagospodarowania odpadów stałych. Program identyfikuje biwaki, na których działania w zakresie budowy infrastruktury technicznej i organizacji wywozu odpadów są najpilniej potrzebne oraz oblicza potrzeby rzeczowe i koszty zagospodarowania biwaków. Od wiosny 1993 Fundacja rozpoczęła realizację programu poprzez zorganizowanie wywozu śmieci z obiektów turystycznych. Aktualnie na polach biwakowych, w ośrodkach turystycznych, stanicach wodnych oraz u klientów indywidualnych wystawia się w ciągu roku ponad 240 kontenerów Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich. Dzięki temu wywozi się ponad 11 tys. m3 śmieci rocznie ze szlaku Wielkich Jezior Mazurskich i z ośrodków nad mniejszymi jeziorami. Edukacja ekologiczna. Prowadzenie Ośrodka Szkoleniowo-Doradczego oraz Mazurskiego Centrum Edukacji Ekologicznej Ośrodek szkoleniowo - doradczy We wrześniu 1994 r. przy Fundacji powstał Ośrodek Szkoleniowo-Doradczy, który pozwoliłby rozszerzenie działalności edukacyjno-szkoleniowej i doradztwa w zakresie ochrony środowiska. Ośrodek Szkoleniowo-Doradczy został wyposażony w sieć komputerową z zainstalowanym programem do modelowania oczyszczalni STOAT. Dobrze wyposażona sala konferencyjna umożliwia prowadzenie szkoleń, warsztatów, wykładów. Wysokiej klasy sprzęt komputerowy pozwolił na realizację szkoleń komputerowych. W początkowym okresie działalności Ośrodka przeprowadzono następujące szkolenia: Sesje szkoleniowe dla wójtów i burmistrzów z Regionu WJM Szkolenie dla pracowników samorządowych z Regionu WJM Szkolenie dla technologów i kierowników oczyszczalni ścieków Szkolenie z zakresu wykorzystania komputerowego programu do modelowania oczyszczalni ścieków STOAT Szkolenie dla wójtów i burmistrzów wschodniej części województwa suwalskiego Szkolenie dla nauczycieli z zakresu badań środowiska na podstawie wskaźników biologicznych szkolenie/ seminarium nt. oszczędnego gospodarowania ciepłem ( z firmą LPM -Gdynia) demonstracja pomp nowej generacji do osadów i ścieków firmy Tech-Pomp Edukacja ekologiczna - Mazurskie Centrum Edukacji Ekologicznej w Giżycku Działania edukacyjne były prowadzone przez Fundację od początku jej powstania. Obecnie (od 2000 r.) przy poparciu finansowym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie działa Mazurskie Centrum Edukacji Ekologicznej w Giżycku obejmujące swoim zasięgiem powiaty: giżycki, mrągowski, kętrzyński, węgorzewski i piski. Z przedsięwzięć MCEE mających na celu kształtowanie postaw proekologicznych mieszkańców Regionu i turystów należy wymienić: ocenę stanu edukacji ekologicznej w szkołach Regionu WJM opracowanie programu edukacji ekologicznej w Regionie WJM tworzenie i uzupełnianie bibliotek ekologicznych opracowywanie i organizację konkursów ekologicznych rozpowszechnianie treści proekologicznych w środkach masowego przekazu rozpowszechnianie Masterplanu opracowanego dla Regionu WJM wykłady, spotkania, warsztaty, seminaria opracowanie materiałów dla nauczycieli w postaci wydawnictw Fundacji pomoc w realizacji konferencji naukowych, organizacja imprez proekologicznych i cyklicznych akcji na rzecz środowiska lokalnego opracowanie, pozyskanie środków i realizacja Pilotowego Programu Szkolnych Badań Środowiska w Regionie WJM tworzenie Mazurskiej Straży Ochrony Przyrody wydanie przewodnika dla żeglarzy współpracę z lokanymi i regionalnymi mediami udzielanie pomocy finansowej podmiotom z obszaru działania Centrum na programy i projekty z zakresu edukacji ekologicznej Mazurska Straż Ochrony Przyrody W 1995 roku rozpoczęła działalność Mazurska Straż Ochrony Przyrody, działająca przy Fundacji Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich, zrzeszająca ponad 70 społecznych strażników ochrony przyrody. Koszty powołania MSOP pokryła Fundacja OWJM. Fundacja też prowadziła nadzór nad działalnością tej struktury oraz wspomagała ją finansowo udostępniając bezpłatnie lokale do prowadzenia kursów dla strażników i dla Pogotowia Ekologicznego, samochody do patroli terenowych , sprzęt biurowy, telefon , fax , kserokopiarkę , prowadziła księgowość MSOP. Działalność Straży była wspomagana finansowo ze strony gmin wchodzących w skład Porozumienia "Ziemia Giżycka". W latach 1996 i 1997 została udzielona pomoc finansowa z WFOŚiGW w Suwałkach. W zakres działalności MSOP wchodziły m.in : patrole samochodowe terenu, patrole konne i patrole wodne. Kontrolowane były przede wszystkim pola namiotowe, campingi, ośrodki wczasowe, obszary chronione, akweny. Prowadzono też stały monitoring środowiska i zasobów przyrodniczych oraz dokumentowanie miejsc przyrodniczo-cennych, strażnicy interweniowali w przypadkach zgłoszeń do Pogotowia Ekologicznego m.in. na temat bezprawnych wycinek drzew , w razie konieczności - ochrony rannych zwierząt , ewidentnego naruszania przepisów o ochronie środowiska itp. Udzielano się turystom i mieszkańcom pouczeń , rozdano bezpłatnie materiały informacyjno-edukacyjne na temat zasad zachowania się w środowisku naturalnym i ochrony przyrody. Tylko w drastycznych i rażących przypadkach nakładano mandaty karne lub kierowano sprawy do Kolegium ds. Wykroczeń. Podczas sezonu turystycznego w Centrum Informacji Turystycznej w Giżycku pełnione były stałe dyżury Komendanta SOP oraz Pogotowia Ekologicznego, a po sezonie przeprowadzano akcje interwencyjne "na wezwanie". Co roku też prowadzono nowy nabór strażników ochrony przyrody. Godny podkreślenia jest fakt dużego zaangażowania i zainteresowania lokalnej społeczności do społecznej pracy w strukturach MSOP. W roku 1998, na podstawie decyzji Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Departamentu Ochrony Przyrody zawieszono działalność Mazurskiej Straży Ochrony Przyrody z powodu braku podstaw prawnych do funkcjonowania tego typu organizacji. (pomimo kilkakrotnych naszych próśb w/w Ministerstwo odmówiło zgody na nadanie Fundacji uprawnień do tworzenia struktur Straży Ochrony Przyrody) Sprzątanie Mazur Zgoła od początku, tzn. od 1994-5 roku Fundacja wspierała ogólnoświatową Akcję Sprzątania Świata, która na Mazurach była przeprowadzana pod hasłem Posezonowe Sprzątanie Mazur. Od 1998 roku Akcję tę przeprowadza się z większym rozmachem. Koordynacją całości zajmuje się Fundacja. Obecnie w Akcji bierze udział ponad 14 tys. osób, głównie młodzieży szkolnej. Sprząta się głównie lasy, tereny wzdłuż linii brzegowej jezior, tereny zielone w miastach , wyspy na Jeziorze Kisajno. Imprezie towarzyszy szereg konkursów i quizów o tematyce ekologicznej. Wg szacunkowych danych co roku jesienią zbiera się ponad 500 m3 śmieci. Założenie i prowadzenie w latach 1995 - 1998 Centrum Informacji Turystycznej o Regionie W 1995 r. Fundacja w większym niż dotychczas stopniu włączyła się w działania na rzecz rozwoju Regionu Wielkich Jezior Mazurskich, m.in. poprzez przejęcie i rozbudowę Centrum Informacji Turystycznej w Giżycku. Powołanie Centrum Informacji Turystycznej umożliwiło stworzenie sprawnej i aktywnej struktury organizacyjnej, która stanowi platformę dla koordynacji i ścisłej współpracy samorządów terytorialnych, regionalnych jednostek turystycznych i innych instytucji profesjonalnie i naukowo zajmujących się turystką - w zakresie oferty turystycznej, jej promocji oraz informacji turystycznej na terenie Regionu Wielkich Jezior Mazurskich i pobliskich regionów. Centrum pozwalało na zespolenie wysiłków sektora publicznego i prywatnego w kierunku popularyzacji Regionu, jak również promocji własnego produktu turystycznego. Zakres działania Centrum przyczynił się do wzrostu zainteresowania władz lokalnych turystyką jako elementem zmniejszającym bezrobocie i przyczyniającym się do wzrostu wpływów do budżetu, jak również dostrzeżenie w turystyce najbardziej ekonomicznie uzasadnionego eksportu usług i towarów. Centrum prowadziło działalność całoroczną ze zwiększoną aktywnością w okresie sezonu turystycznego (czerwiec - wrzesień). Poza sezonem działalność centrum nastawiona była na działanie służące promocji Regionu poprzez: udział w targach, wystawach, giełdach turystycznych działalność edytorską własnych materiałów służących promocji Regionu uczestnictwo w edycji materiałów innych instytucji zainteresowanych promocją Regionu W roku 1998 CIT w Giżycku zostało przekształcone w odrębną Mazurską Agencję Rozwoju i Promocji Turystyki. "CHROŃMY MAZURY" PROGRAM ZAGOSPODAROWANIA PÓL BIWAKOWYCH W REGIONIE WIELKICH JEZIOR MAZURSKICH I ZMNIEJSZENIA ZANIECZYSZCZEŃ POCHODZĄCYCH Z TURYSTYKI ŻEGLARSKIEJ I. Ocena zagrożeń Turystyka od lat była na Mazurach jedną z najważniejszych dziedzin napędzających gospodarkę Regionu. Niestety, jak dotąd wzrost liczby turystów nie zawsze szedł w parze z odpowiednim rozwojem infrastruktury technicznej, co spowodowało, że ich presja stała się istotnym elementem zagrożenia ekosystemów jeziornych Regionu WJM. Szczególne znaczenie ma presja ze strony użytkowników pól biwakowych, którzy stanowią nie tylko najliczniejszą, ale i najbardziej bezpośrednio oddziałującą na środowisko grupę turystów. Chociaż turystów na polach biwakowych można spotkać już w kwietniu, faktycznie sezon rozpoczyna się w czerwcu i kończy we wrześniu, szczyt przypada z reguły na drugą połowę lipca. Na znacznych obszarach zlewni WJM turyści korzystający z biwakowisk w lipcu są w bezwzględnej większości, stanowiąc niekiedy 80% ogółu ludności. Najtrudniej poddającą się kontroli grupą turystów są żeglarze ze względu na ich dużą mobilność . Przy sprzyjających wiatrach załoga jachtu jest w stanie pokonać przestrzeń pomiędzy Węgorzewem , a zatoką Seksty na Śniardwach w ciągu 2 dni. Przeciętnie taki rejs trwa 7-10 dni. Wysokie zagęszczenie ruchu ma miejsce na akwenach stanowiących "wąskie gardła" głównego szlaku WJM, tj. jeziora Boczne, Mikołajskie czy Guzianka Mała. Największe zagęszczenie jachtów występuje na kanałach łączących jeziora centralnej części systemu. Na wlotach i wylotach kanałów następuje koncentracja zanieczyszczeń ( wyrzucane są śmieci ,załatwiane potrzeby fizjologiczne). Ruchliwość żeglarzy sprawia, że to oni właśnie najsilniej penetrują nawet najbardziej niedostępne brzegi jezior, a także objęte zakazem cumowania brzegi wysp (np. wyspy kompleksu Mamr, które są rezerwatami przyrody). Stwarza to duże zagrożenie dla środowiska. Według szacunkowych danych w ciągu jednego dnia w szczycie sezonu turystycznego po mazurskich jeziorach pływa od 4500 do 6000 jachtów. Wg wstępnych analiz w Regionie WJM znajduje się ponad 180 obiektów obsługujących turystykę wodną i nadbrzeżną, goszczących w szczycie sezonu ponad 28 000 turystów. 69 % z nich stanowią pola biwakowe , 12% porty i przystanie , 19% to obiekty sklasyfikowane umownie jako ośrodki wypoczynkowe. Baza turystyczna rozłożona jest nierównomiernie, większość bazy skupiona jest nad jeziorami systemu WJM . Na głównym szlaku największą liczbą miejsc dysponują jeziora Nidzkie, Bełdany, Ryńskie-Tałty, najmniejszą zaś m.in. Tałtowisko, Tajty i Roś. Tereny w najbliższym sąsiedztwie pól namiotowych są najczęściej nieprzygotowane na nasiloną presję turystyczną. W efekcie dochodzi do systematycznej dewastacji wrażliwych i często cennych terenów przez pozbawionych podstawowej infrastruktury mieszkańców biwaków. Niekontrolowany ruch turystyczny nad brzegami jezior jest jedną z głównych przyczyn niszczenia w litoralu roślinności wynurzonej, będącej ostoją licznych gatunków fauny wodnej oraz naturalną barierą jezior przed zanieczyszczeniami. Ładunek zanieczyszczeń, jaki odprowadzany jest z biwaków do jezior szacuje się ostrożnie na ok. 23 000 kg BZT5/rok i ok. 1000 kg fosforu/rok. Ilość odpadów stałych pozostawianych przez użytkowników biwaków wynosi w przybliżeniu 3000 m3/rok, z czego około 1/3 ulega rozproszeniu w lasach i strefie przybrzeżnej jezior.(dane z 1997r) II. Realizacja Programu " Chrońmy Mazury" W październiku 1996 Urząd Wojewódzki w Suwałkach podjął inicjatywę zmierzającą do stworzenia kompleksowego programu właściwego zagospodarowania pól biwakowych. Po konsultacjach z przedstawicielami środowisk żeglarskich, władz samorządowych oraz właścicielami biwaków opracowano Program Zagospodarowania Pól Biwakowych Regionu WJM nazywanym Programem "Chrońmy Mazury". W ramach Programu przewidywano zaprojektowanie w oparciu o istniejące lokalizacje sieci pól biwakowych w sposób, który doprowadzał do przynajmniej częściowego odciążenia ekosystemów przyjeziornych poprzez zapewnienie na wszystkich biwakach minimum warunków sanitarnych oraz zróżnicowanie zakresu usług, stosownie do potrzeb poszczególnych lokalizacji, wynikających z natężenia ruchu turystycznego i wymogów ochrony środowiska. Główną ideą projektu było wybudowanie sieci punktów obsługujących turystów biwakujących w namiotach, campingach, a zwłaszcza żeglarzy wędrujących po rozległych obszarach jezior mazurskich. Lokalizacja obiektów została dobrana tak, aby równomiernie pokrywała obszar całego pojezierza. Zakładano, ze każdy jacht wędrujący po Mazurach mógł w okresach nie dłuższych niż jeden dzień zawinąć do portu, usunąć z jachtu śmieci, opróżnić chemiczne toalety, uzupełnić zapas wody do picia oraz skorzystać z sanitariatów i ciepłej kąpieli. Dla osób przebywających przez dłuższy okres na wodzie miała być dostępna pralnia. Wszystkie obiekty miały zostać wykonane w podobnym standardzie, a zabudowa stała znormalizowana. Zakładano,że każdy turysta będzie miał pewność, że w każdym takim miejscu napotka jednakowy, wysoki poziom usług. Obiekty miały być jednakowe oznakowane. Zakres usług oferowanych w poszczególnych obiektach miał zależeć od planowanej funkcji obiektu, zgodnej z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, możliwości technicznych podłączenia się do istniejącej i planowanej infrastruktury komunalnej i przewidywanego obciążenia obiektu turystami. Przewidywano realizację inwestycji w 3 standardach: A, B i C Na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy stronami w 1997 roku zrealizowano I etap Programu wg standardu "B", przy znaczącym wsparciu finansowym ówczesnego Prezesa Rady Ministrów oraz Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki. Wykonawcami zadania byli: Wojewoda Suwalski, gminy Regionu Wielkich Jezior Mazurskich (wraz z podmiotami z nimi współpracującymi) oraz Fundacja Ochrony Wielkich Jezior Mazurskich. Realizacja tego etapu polegała na: zakupie i rozmieszczeniu w punktach letniego wypoczynku w Regionie WJM 200 szt. pojemników na śmieci typu POK-11 , każdy o pojemności 2,2 m3 zakupie dwóch samochodów - śmieciarek , przystosowanych do obsługi pojemników typu wymienionego wyżej zakupie i zainstalowaniu w 22 miejscach wymuszonego , bądź zwyczajowego zatrzymywania się turystów wodnych na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich 33 szt. modułów sanitarnych z niezbędną infrastrukturą Efekty wdrożenia Programu: znaczne podniesienie jakości obsługi turystów poprzez dostosowanie standardu i wielkości zaplecza sanitarnego do intensywności ruchu turystycznego zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń trafiających do jezior usprawnienie systemu usuwania odpadów stałych i odpowiednie zmniejszenie ilości odpadów pozostawianych nad jeziorami ukierunkowanie ruchu turystycznego i związaną z nim ochroną wrażliwych i cennych przyrodniczo terenów przed nadmierną penetracją W minionych latach realizowano również wybiórczo i częściowo etap II Programu, wg standardu "A" , polegający na budowie pełnej infrastruktury technicznej w miejscach o dużej koncentracji turystów - żeglarzy , jednakże pełne powodzenie tego przedsięwzięcia jest uzależnione w dużej mierze od odpowiednich środków finansowych.